Γιατί μιλούν σε γλώσσες 

Το κείμενο που ακολουθεί είναι μετάφραση επιστημονικού άρθρου που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «The New York Times» στις 17-8-13, με τίτλο “Why We Talk In Tongues”.[α] Η αρθρογράφος T. M. Luhrmann, είναι καθηγήτρια Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ και συγγραφέας βιβλίων μεταξύ των οποίων το "When God Talks Back: Understanding the American Evangelical Relationship With God" (=Όταν ο Θεός απαντάει: Κατανοώντας τη Σχέση με τον Θεό των Αμερικανών Ευαγγελικών[β]). Δημοσιεύουμε αυτό το κείμενο επειδή φρονούμε ότι αναλύει και εξηγεί σε ικανοποιητικό βαθμό το φαινόμενο της γλωσσολαλιάς, όπως το ζουν διάφοροι Πεντηκοστιανοί και Χαρισματικοί, επεξηγώντας τους μηχανισμούς που το παράγουν, οι οποίοι είναι άσχετοι με το Άγιο Πνεύμα. Στο τέλος του άρθρου παρατίθενται επιπλέον πληροφορίες από την Wikipeadia.

«Τον περασμένο μήνα ήμουν στην Άκρα της Γκάνας, για να μάθω περισσότερα σχετικά με την αφρικανική έκδοση των νέων χαρισματικών εκκλησιών που έχουν γίνει τόσο δημοφιλείς στις ΗΠΑ και τώρα πολλαπλασιάζονται στην Υποσαχάρια Αφρική, ιδίως στη Γκάνα και τη Νιγηρία. Αυτό που μου έκανε εντύπωση ήταν το πώς οι άνθρωποι μιλούσαν σε γλώσσες: ήχους σαν γλώσσες (συνήθως, επαναλαμβανόμενα φωνήματα από την κανονική γλώσσα του ομιλητή), αν και από εκείνους που τα χρησιμοποιούν θεωρούνται ως μία γλώσσα που ξέρει ο Θεός αλλά όχι και εκείνος που την μιλάει.

Πήγα σε λειτουργίες που διαρκούσαν τρεις ώρες και το περισσότερο διάστημα οι άνθρωποι προσεύχονταν σε ξένες γλώσσες. Άτομα που πήρα συνέντευξη είπαν ότι προσεύχονταν και μόνοι τους σε ξένες γλώσσες, για παρόμοια μακρά χρονικά διαστήματα. Είπαν ότι το έκαναν επειδή ήταν μία γλώσσα που δεν μπορούσε να καταλάβει ο Διάβολος, αλλά αυτό που βρήκα τόσο εντυπωσιακό ήταν το πόσο ευτυχισμένοι φαίνονται να το κάνουν. "Μας αρέσει να μιλάμε σε γλώσσες", μου είπε μια νεαρή γυναίκα στη Γκάνα γελώντας.

Μερικοί από τους πρώτους Χριστιανούς μιλούσαν σε γλώσσες. Τουλάχιστον, ο Απόστολος Παύλος γράφει γι' αυτούς στην Α΄ Επιστολή προς Κορινθίους. Στη συνέχεια, ως επί το πλείστον, οι γλώσσες πέθαναν στη χριστιανική πρακτική μέχρις ότου προέκυψε ο  Πεντηκοστιανισμός στις αρχές του 20ού αιώνα, πιο γνωστά σε μια αναζωπύρωση στο Λος Άντζελες το 1906. "Παράδοξη Βαβέλ γλωσσών, νέα αίρεση φανατικών τάραξε τη χαλαρή σκηνή χθες βράδυ στην Azusa Street, ένα κελάρυσμα ομιλίας χωρίς φράσεις από μια αδελφή", έγραφε ένα άρθρο εφημερίδας.

Οι περισσότεροι που μιλούν σε γλώσσες τις θεωρούν ως "χάρισμα" από τον Θεό, που δεν μπορεί να έρθει αναγκαστικά ούτε να ελέγχεται. Ωστόσο, η πράξη περιλαμβάνει εκμάθηση και επιδεξιότητα. Μπορεί επίσης να αντιγραφεί εύκολα. (Ένας πάστορας μου δίδαξε: Αν πείτε γρήγορα 10 φορές στη συνέχεια: "Να αγοράσω ένα Hyundai. Να αγοράσω ένα Hyundai...", θα καταφέρετε να μιλήσετε σε γλώσσες).

Σε μια Χαρισματική ευαγγελική εκκλησία στην Αμερική που μελέτησα, περίπου το 1/3 των εκκλησιαζόμενων γλωσσολαλούσε περιστασιακά όταν προσεύχονταν μόνοι. Όπως το έθεσε ένας νεαρός: "Τελειώνουν εκείνα που έχεις να προσευχηθείς, και όμως αισθάνεσαι ότι χρειάζεσαι να προσευχηθείς για να αφήσεις να ξεχυθούν από το κεφάλι σου όλα αυτά τα συναισθήματα. Έτσι προσεύχεσαι σε ξένες γλώσσες. Το κάνω αρκετά συχνά". Το Κέντρο Μελέτης Εκκλησιάσματος (Pew Research Center) διαπίστωσε ότι 18% των Αμερικανών γλωσσολαλούν τουλάχιστον αρκετές φορές το χρόνο.

Αυτό που μου έκανε εντύπωση στην Άκρα είναι ότι η γλωσσολαλιά μπορεί στην πραγματικότητα να είναι ένας πιο αποτελεσματικός τρόπος για να προσευχηθείς, παρά με το να μιλάς σε απλή γλώσσα – αν βεβαίως θεωρούμε ως προσευχή μια ψυχική τεχνική, που σε αποσπά από τον καθημερινό κόσμο και την καθημερινή σκέψη, για να έχεις “εμπειρίες” με τον Θεό.

Σε γενικές γραμμές, υπάρχουν δύο είδη χριστιανικής πρακτικής προσευχής, πέρα από την παπαγαλίστικη απαγγελία. Η "Αποφατική" προσευχή, που μοιάζει πολύ με το διαλογισμό και την “επίγνωση”[γ], η οποία ζητά από το άτομο να παραμένει αδρανές στο μυαλό και να απεμπλακεί από τη σκέψη του. Το κλασικό παράδειγμα είναι εκείνο από το 14ο αιώνα του "Σύννεφου της Αγνοίας", όπως ένα μοναστικό κείμενο ανώνυμου συγγραφέα που συμβούλευε: "Η σκέψη δεν μπορεί να κατανοήσει τον Θεό. Έτσι, προτιμώ να εγκαταλείπω όλα όσα μπορώ να ξέρω, επιλέγοντας μάλλον να αγαπήσω εκείνον που δεν μπορώ να ξέρω".

Στην "Καταφατική" προσευχή, το άτομο συμπληρώνει τη φαντασία του με σκέψεις από την Αγία Γραφή. Το κλασικό παράδειγμα είναι οι Πνευματικές Ασκήσεις του Αγίου Ιγνατίου Λογιόλα (ιδρυτή των Ιησουιτών–16ος αιώνας), που καλεί τους πιστούς να δουν "με το μάτι της φαντασίας το δρόμο από τη Ναζαρέτ ως τη Βηθλεέμ, σκεπτόμενοι πόσο μακρύς είναι και πόσο μεγάλος, και αν είναι επίπεδος ή περνά μέσα από κοιλάδες και βουνά". Οι Αμερικανοί Ευαγγελικοί[β] που αναζητούν να συναντήσουν τον Θεό μέσα στις ονειροπολήσεις τους, προσεύχονται με αυτή την παράδοση.

Η Αποφατική μέθοδος είναι ίσως πιο αποτελεσματική στο να παίρνει την προσοχή από την καθημερινότητα, αλλά και η πιο δύσκολη να επιτευχθεί. Αυτό φαίνεται να εννοούσε ο Ψευδο-Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης, μοναχός του πέμπτου αιώνα, όταν περιέγραψε την Καταφατική προσευχή ως εφαλτήριο για όσους δεν μπορούν να προσευχηθούν με άλλους τρόπους. Πολλοί γνωρίζουμε ανθρώπους που έχουν δοκιμάσει να διαλογιστούν αλλά απέτυχαν, ηττήθηκαν από τις σκέψεις και αρνήθηκαν να μείνουν στη θέση τους – αυτό δηλαδή που οι ειδικευμένοι επαγγελματίες αποκαλούν "μυαλό της μαϊμούς". Σε ένα πείραμα, ζήτησα από τους συμμετέχοντες να κάνουν διαλογισμό για ένα μήνα, να προσεύχονται με πλούσια φαντασία ή να μιλάνε με λόγια από τα Ευαγγέλια. Αυτό δεν άρεσε σε πολλούς που διαλογίζονταν. Εκείνοι που συνεργάστηκαν ανέφεραν βαθιές πνευματικές εμπειρίες, όπως οι έμπειροι διαλογιστές που μελετήθηκαν από τον νευρολόγο James H. Austin («Zen and the Brain» - Το Ζεν και ο Εγκέφαλος) και άλλους επιστήμονες. [Σημ. «Τ»: Ο συγγραφές Austin, είναι ο ίδιος οπαδός του βουδιστικού διαλογισμού Zen]. 

Ως τεχνική, οι γλώσσες καταλαμβάνουν την περιοχή της προσοχής, αλλά την επικεντρώνουν σε κάτι χωρίς νόημα (που όμως ο ομιλητής θεωρεί ως θεϊκό). Έτσι λειτουργεί σαν τον διαλογισμό – αλλά χωρίς το "μυαλό πιθήκου". Και η πρακτική αλλάζει τους ανθρώπους. Αναφέρουν ότι καθώς η προσευχή τους συνεχίζεται, αισθάνονται όλο και περισσότερο να τους συνεπαίρνει. Αισθάνονται πιο ελαφρείς, πιο ελεύθερα και καλύτερα. Τα επιστημονικά στοιχεία δείχνουν ότι οι ομιλητές σε γλώσσες μπαίνουν σε μια διαφορετική ψυχική κατάσταση. Ο νευροεπιστήμονας Andrew B. Newberg και οι συνεργάτες του έκαναν μαγνητικές τομογραφίες (MRI) σε ανθρώπους που έψαλλαν ύμνους λατρείας, και στη συνέχεια μιλούσαν σε ξένες γλώσσες. Όταν έκαναν το δεύτερο, διαπίστωσαν λιγότερη ροή αίματος στον μετωπιαίο φλοιό του εγκεφάλου. Δηλαδή, ότι ο εγκέφαλός τους συμπεριφερόταν σαν να ήταν σε μια διαδικασία που δεν μοιάζει με εκείνη της λήψης αποφάσεων – καταλήγοντας στον ισχυρισμό ότι όποιος προσεύχεται σε γλώσσες δεν έχει συνειδητό έλεγχο. [...]»

***

Η διαδικτυακή Εγκυκλοπαίδεια Wikipeadia γράφει για τη γλωσσολαλιά:

«Υποστηρίζεται πως υπάρχουν συγκεκριμένες τεχνικές με τις οποίες μπορεί κανείς να αρχίσει να γλωσσολαλεί. Ως υποβοηθητικά της γλωσσολαλιάς θεωρούν τους ψυχολογικά υποβλητικούς θρησκευτικούς ύμνους, τις χειροθεσίες και την απλή [μηχανική] εκτέλεση ήχων με το στόμα[25]. Περιπτώσεις γλωσσολαλιάς έχουν καταγραφεί σε σύγχρονες πηγές με χαρακτηριστικό το παράδειγμα της Αγνής Όζμαν.
Σύμφωνα με γλωσσολογικές μελέτες του W. Samarin, η γλωσσολαλιά δεν είναι υπερφυσική ούτε αποτελεί μια δομημένη γλώσσα, αλλά ένα φαινόμενο που χρησιμοποιείται ως σύμβολο θεϊκής παρουσίας για τον πιστό[26, 27].

Σύμφωνα με πειράματα και έρευνες που έχουν γίνει από το Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια, όταν κάποιος γλωσσολαλεί έχει ήρεμο τον λοβό του εγκεφάλου που αντιστοιχεί στην ομιλία (ενώ φυσιολογικά κατά την ομιλία ο συγκεκριμένος λοβός πάλλεται)[3, 4, 28]. Οι Πεντηκοστιανοί και οι Χαρισματικοί υποστηρίζουν πως τα αποτελέσματα των ερευνών του Πανεπιστημίου έρχονται σε απόλυτη αρμονία με την Αγία Γραφή, στην οποία ο Παύλος αναφέρει: "Αν προσεύχομαι σε ακατανόητη γλώσσα, προσεύχεται το πνεύμα μου, ο νους μου όμως μένει αμέτοχος"[29, ε].

Η Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία δεν απορρίπτει τη γλωσσολαλιά αλλά τη θεωρεί ως ένα από τα ελάσσονα ατομικά χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος, το οποίο έχει πάψει να υφίσταται καθώς εκπλήρωσε το σκοπό του κατά την καινοδιαθηκική περίοδο.[30]

------------------------------------
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

(α) A version of this op-ed appeared in print on August 18, 2013, on page SR11 of the New York edition with the headline: Why We Talk In Tongues.
(β)  Με τους όρους “συναίσθηση” ή “επίγνωση”, μεταφράζεται ο βουδιστικός όρος “sati”, που είναι ανάμνηση του Dhamma, ενός από τους Επτά Παράγοντες Διαφωτισμού σύμφωνα με το Βουδισμό.
(γ) Στο παρόν άρθρο ο όρος “Ευαγγελικός” δεν αναφέρεται στα μέλη της Ευαγγελικής Εκκλησίας αλλά σε ακραίους θρησκευόμενους του χώρου των Διαμαρτυρομένων.
(δ) Η μετάφραση του όρου «γλώσση» ως «ακατανόητη γλώσσα», ανήκει στις αστοχίες της ΝΔΜ.

3. Andrew Newberg, Nancy Wintering and Donna Morgan, "Cerebral blood flow during the complex vocalization task of glossolalia", J Nucl Med. 2006; 47 (Supplement 1):316P
4. Andrew B. Newberg et al., "The measurement of regional cerebral blood flow during glossolalia: A preliminary SPECT study", Psychiatry Research: Neuroimaging 148(2006) 67-71
25. Η Ορθοδοξία και η θρησκεία του μέλλοντος, ιερομονάχου Σεραφείμ Ρόουζ. Κεφ. 7. Η «Χαρισματική Αναζωπύρωση» ως σημείο των καιρών.
26. W. Samarin, "Sociolinguistic vs. Neurophysiolofical Explanations for Glossolalia", J. for Scientific Study of Religion, 1972, 11, 3, 293-299
27. W. Samarin, "Variation and variables in religious glossolalia", Communications 26, 475–478, 1972, Language in Society, Cambridge University Press
28. abcnews.go.com/Video/playerIndex?id=2975128
29. Α΄ Κορ. 14:14 (ΝΔΜ)
30. www.goarch.org/ourfaith/ourfaith7112».