Άλλοτε και τώρα...

Οι εκκλησιαστικές σχολές

Στην εφημερίδα «Εκκλησιαστική Παρέμβαση» (τ. 146, σ. 12) δημοσιεύθηκε άρθρο του Δρ. Φ. κ. Α. Ζορμπά, αναφερόμενο μεταξύ άλλων και στη σημασία ή "σημασία" των διαφόρων εκκλησιαστικών και ιερατικών σχολών της Ελλάδας, και τη γνώμη του Αλ. Παπαδιαμάντη γι’ αυτές. Και βέβαια ανάλογες σχολές διαθέτουν όλες οι εκκλησιαστικές ομάδες, από μικρές προσωποπαγείς έως και μεγάλα πανεπιστημιακά ιδρύματα.

Το περιοδικό μας δεν αμφιβάλλει για την αξία των σχολών αυτών, που κανονικά θα μπορούσαν να είναι φωτοδότες και πάροχοι σημαντικών ουσιαστικών γνώσεων στους σπουδαστές τους, όπως όμως παραδέχεται και ο Παπαδιαμάντης, το ζητούμενο δεν είναι τόσο τι διδάσκεται στις σχολές όσο από τι πάστα είναι οι σπουδαστές. Με άλλα λόγια ο σπουδαστής σε ένα τέτοιοι σχολείο δεν πρέπει να είναι ο αποτυχημένος, που δεν κατάφερε να εισαχθεί σε καμία άλλη σχολή, και ως τελευταία λύση σκέφτηκε να στραφεί σ’ αυτές^ πρέπει «να έχει κλίσι με ιώτα και προ πάντων κλήση με ήτα... Πρέπει να έχει πυρ μέσα του».

Δυστυχώς, από τους πολλούς απόφοιτους τέτοιων σχολών ελάχιστοι είναι εκείνοι που διαθέτουν και την κλίση και την κλήση, γι’ αυτό και στη συνέχεια βλέπουμε μεγάλη αποτυχία στη "σταδιοδρομία" των αποφοίτων, οι οποίοι μάλλον να βολευτούν ή και να μεταπηδήσουν σε κάποια "δυνατή" οικονομικώς "εκκλησία" ενδιαφέρονται, παρά να υπηρετήσουν τους πιστούς όπως ο Ναζωραίος και οι Απόστολοι, τους οποίους υποτίθεται ότι έρχονται να αναπληρώσουν στη συνέχεια της εκκλησιαστικής ζωής.

Ας αφήσουμε όμως τον ίδιο τον Παπαδιαμάντη, με τη χαρακτηριστική γλώσσα και χιούμορ, να εκφράσει τις απόψεις του μέσα από τη διήγησή του...

«Υπήρχον τρεις ή τέσσαρες ιερατικαί σχολαί, υπήρχε, και υπάρχει ακόμη, η Ριζάρειος. Από τας ιερατικάς σχολάς εβγήκε σμήνος δικολάβων, δημοδιδασκάλων, δικαστικών κλητήρων και δημοσίων υπαλλήλων. Από την Ριζάρειον εβγήκεν ολόκληρος σφηκιά δικηγόρων, αγέλη καθηγητών, ιατρών, χρηματιστών και πολιτευομένων».

Και παρακάτω:

«Από τας ιερατικάς σχολάς, και από την Ριζάρειον, εβγήκαν ολίγιστοι καλοί ιερείς, περισσότεροι ίσως όχι πολύ καθώς πρέπει».

Και καταλήγει:

«Μη πλανάσθε. Το ράσον δεν κάμνει τον μοναχόν και το ιεροδιδασκαλείον δεν κάμνει τον ιερέα. Πρέπει ο ιερεύς να έχη κλίσιν με ιώτα και προ πάντων κλήσιν με ήτα... Πρέπει να έχη πυρ μέσα του».

Επίσης στο «Όνειρο στο κύμα», ο Παπαδιαμάντης έχει και ένα μικρό διήγημα όπου φαίνεται οξύτερα η διάβρωση του κλίματος των Ιερατικών Σχολών και της σκέψεως των σπουδαστών τους από το πνεύμα του Διαφωτισμού. Πρόκειται για το διήγημα «Η κάλτσα της Νώενας»:

«–Και τα κουνούπια πώς να ηύραν τρόπον κ’ εσώθηκαν εις την Κιβωτόν; Κ’ η μυίγα; και τα μυιγαράκια; κ’ οι μουσίτσες;

–Και τα μικρόβια; (...)

–Κι ο ψύλλος τάχα πού να ετρύπωσε, και κατώρθωσε να γλυτώση; είπεν η δασκάλα.

–Δεν αμφιβάλλω ότι στην κάλτσα της Νώενας θα εχώθη, απήντησεν η μεγαλόσωμος.

Όλοι εκάγχασαν.

–Μα η ψείρα;

–Ω, η ψείρα; Χωρίς άλλο θα εκόλλησε στην γενειάδα του Νώε.

Ο γηραιός κύριος ακουσίως έψαυσε την γενειάδα του.

Εις ένα όμιλον αντικρινόν εκάθηντο τρεις λιμοκοντόροι. Οι δύο μόνον εφορούσαν στενά. Ο τρίτος, αμύστακος ακόμη, εφορούσε κομψά ρασάκια, και είχε την κοτσίδα του οπίσω δεμένην εις την μέσην με κορδέλαν. Ίσως ήτο Ριζαρείτης.

Κατά σύμπτωσιν, κ’ εκεί η ομιλία ήτο σχετική με την Παλαιάν Διαθήκην. Οι τρεις νέοι ωμιλούσαν εν εξάψει, κ’ εφαίνοντο ότι είχαν δειπνήσει εν αφθονία.

–Και τίνος τα πουλάς αυτά, βρε;... Πως μίλησεν η γαϊδάρα του Βαρλαάμ; Τίνος τα πουλάς αυτά, βρε;

Το ``βρε'' ο Ριζαρείτης το απηύθυνε βεβαίως εις τον αόρατον και απρόσωπον (τον) διευθυντήν συντάκτην της Ιεράς Γραφής, προς τον οποίον απέστρεφε ρητορικώς τον λόγον. Ίσως εις τον προφήτην Μωϋσέα.

–Τίνος τα πουλάς αυτά, επανέλαβε και τρίτην φοράν.

Ο νεαρός κύριος του γείτονος ομίλου, αν κ’ εγέλασε με τας ελαφράς ευφυολογίας των δύο γυναικών, φαίνεται ότι δεν ευηρεστήθη από την βαναυσότητα του μικρού ρασοφόρου. Και αποτεινόμενος προς την ιδίαν ομάδα του, αρκετά μεγαλοφώνως ώστε ν’ ακούεται και από τους γείτονας, είπε:

–Τίνος τα πουλά; ...Μ’ αυτά τα πράγματα, είναι είκοσιν αιώνες τώρα, εξακολουθούν να πουλούνται εις εκατομμύρια ανθρώπων, και μάλιστα αι Βιβλικαί Εταιρείαι τα πουλούν μεταφρασμένα εις τριακόσιες τόσες γλώσσες... Κ’ έπειτα, εκείνος που τα πουλά, ως θαύμα ζητεί να τα πουλήση και όχι ως κοινόν τι και σύνηθες. Ουδέ βιάζει κανένα να το πιστεύση.

–Και δεν είναι και πολύ παράξενο αν ωμίλησε μίαν φοράν η γαϊδάρα, είπεν ακάκως ο γηραιός κύριος. Πόσοι γαϊδάροι και γαϊδάρες πόσες μιλούν!

–Ας τ’ αφήσουμε αυτό, είπεν ο νέος. Μα ιδέτε πόσον καλά ο νεαρός αυτός ρασοφόρος μανθάνει τα «ιερά γράμματα», αφού τον Βαλαάμ, τον μάντιν, που έζησε χίλια χρόνια προ Χριστού, τον κάνει Βαρλαάμ, τον αιρετικόν της 13ης μετά Χριστόν εκατονταετηρίδος... Και το κάτω-κάτω, κύριε, επέφερεν οιονεί αποστρέφων τον λόγον προς τον Ριζαρείτην, αφού δεν σ’ αρέσει, κύριε, η Θρησκεία και το ιερατικόν στάδιον, διατί φορείς ράσα, και διατί οι φιλόστοργοι γονείς σου σε στέλνουν να φοιτάς εις την Ριζάρειον; Έως πότε θα είμεθα αχαρακτήριστοι Γραικύλοι;».

Ο κ. Α.Ζ. καταλήγει σωφρόνως:

Και το παπαδιαμαντικόν κείμενο [και ένα άλλο κείμενο στο οποίο γίνεται αναφορά] σε πρώτη ανάγνωση φαίνονται ευτράπελα. Σε δεύτερη όμως ανάγνωση είναι πολύ σοβαρά και δείχνουν αλλοίωση του Ορθοδόξου ήθους, το οποίο κατ’ εξοχήν πρέπει να διακρίνη και να χαρακτηρίζη μια Ιερατική Σχολή, τους σπουδαστές της και, βεβαίως, τους κληρικούς που θα χειροτονηθούν. Είτε αυτό το ήθος αλλοιώνεται από την επιπολαιότητα, την ποικίλη χαλαρότητα, την δημοσιοϋπαλληλική νοοτροπία ή κάτι παρόμοιο στην σύγχρονη Ιερατική Σχολή μιας επαρχιακής πόλεως, είτε από την διείσδυση παλαιότερα του πνεύματος του ορθολογισμού στην πιο ονομαστή Ιερατική Σχολή, την Ριζάρειο.

Τελικώς φαίνεται ότι μεγάλο βάρος είναι και η Ορθοδοξία, μεγάλο βάρος και ο Ελληνισμός για τον Έλληνα. Και η επιλογική αποστροφή του Παπαδιαμάντη για τους αχαρακτήριστους Γραικύλους έχει ισχύ έως σήμερα για όλους σχεδόν τους τομείς του ατομικού και συλλογικού βίου. Δυστυχώς.

====

Εμείς θα προσθέταμε και τα εξής: Γιατί να περιοριστεί το ζήτημα μόνο στους Γραικούς ή τους Γραικύλους; Μήπως οι άλλοι πορεύονται καλύτερα; Ατομικό είναι το ζήτημα (από την πλευρά του ποιμένα) και συλλογικό συνάμα (από την πλευρά των ποιμαινόμενων).

Όμως το ζήτημα δεν είναι τόσο απλό και πώς τάχα το βαθμολογεί ο καθένας από εμάς. Ο ίδιος ο Θεός έχει εκφράσει πολλές φορές στις Ιερές Γραφές τη δική Του άποψη –εκείνη που έχει και τη μεγίστη σημασία– όπου ποιμένες και ποιμαινόμενοι τίθενται αντιμέτωποι καθένας με τις ευθύνες του. Όποιος ενδιαφέρεται ας διαβάσει το 23/κγ κεφάλαιο του Ιερεμία και το 34/λδ κεφάλαιο του Ιεζεκιήλ με τις σχετικές παραπομπές, από όπου δεόντως θα ενημερωθεί. |

Παρεμπιπτόντως...

Όπως δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Ενοριακή Ευλογία» (Οκτ. 2009) –από όπου και η φωτογραφία–, η κάρα του Παπαδιαμάντη φυλάσσεται ήδη στο ναό Γενεσίου της Θεοτόκου στη Σκιάθο. Μήπως κάποιοι σκέπτονται να αρχίσουν και το προσκύνημά της; |

• ΅Στιγμιότυπα από την Κοιλάδα της Σκιάς του Θανάτου
  (XVI) Περιμένοντας
• Του Θεού να γίνει!
• Λογοδοσία
• Νοσοκομείο ``Φιλαδελφία''
• Εμπρός σε ένα θαύμα
  
• Ποιος ή τι απειλεί τους Εβραίους;
  
• Πώς θα έχουμε ειρηνικό σπιτικό;
  [ΣΤΗΛΗ ΓΥΝΑΙΚΑΣ]
• Οι εκκλησιαστικές σχολές
• Το ηθικό μας πρόβλημα
• Προβλήματα “ιεροσύνης”…
• "Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών <;>"

• ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

• Διαβάσματα

• "Εκ Καρδίας"  

  Οι «αναστατώσαντες την οικουμένην»

• Η Τελευταία Σελίδα

Ποιος ταΐζει τα παιδιά σου;