Αν ρωτούσαμε «Τι καιρό έκανε εφέτος την Πρωτοχρονιά;» άλλοι θα έλεγαν ΚΑΛΟ και άλλοι ΚΑΚΟ. Το βέβαιο είναι ότι η εφετινή Πρωτοχρονιά στη χώρα μας, σύμφωνα με τα στοιχεία της Μετεωρολογικής Υπηρεσίας ήταν η πιο ζεστή των τελευταίων 100 ετών! Αλλά ήταν αυτό καλό ή κακό;

Εξαρτάται από την γωνία που το εξετάζει ο καθένας. Ο καταναλωτής πετρελαίου θα έλεγε “καλό”, επειδή δεν χρειάστηκε να κάψει πολύ πετρέλαιο για να ζεσταθεί. Αλλά ο ταξιδιώτης που είχε προγραμματίσει να πάει στο βουνό για σκι θα έλεγε “κακό”, επειδή δεν είχε αρκετό χιόνι για να κάνει το σπορ του, και ούτω καθεξής... Αυτό αποδεικνύει εύκολα ότι η έννοια του “καλού” ή “κακού” ΚΑΙΡΟΥ είναι υποκειμενική.

Η λέξη ΚΑΙΡΟΣ βρίσκεται στη Βίβλο ήδη από την πρώτη σελίδα, όπου διαβάζουμε: «Και είπεν ο Θεός, Ας γείνωσι φωστήρες εν τω στερεώματι του ουρανού, διά να διαχωρίζωσι την ημέραν από της νυκτός· και ας ήναι διά σημεία και καιρούς[1] και ημέρας και ενιαυτούς» (Γέν. 1/α/14).

Εδώ αμέσως ξεχωρίζει η σημασία του «καιρού» (moed=προσδιορισμένος καιρός) από εκείνη του «χρόνου» (που αποδίδεται με το «ημέρας και ενιαυτούς»). Καιρός συνεπώς δεν είναι ο Χρόνος, δηλαδή η διαδοχή λεπτών, ωρών, ημερών κ.λπ., αλλά μια εποχή, κατάλληλη ευκαιρία ή περίοδος πρόσφορη για να γίνει κάτι.

Τα ουράνια σώματα βοηθούσαν στο μέτρημα του χρόνου και την τέλεση διαφόρων εορτασμών, αλλά επίσης για τον προσδιορισμό των κατάλληλων εποχών του έτους για γεωργικές καλλιέργειες (σπορά, θερισμός), πραγματοποίηση ταξιδιών και πολεμικές επιχειρήσεις. Το Ταργούμ του Ιωνάθαν λέει: «Ας είναι για σημάδια των εορτών, και για υπολογισμό του αριθμού των ημερών, και τις νεομηνίες, και τις πρωτοχρονιές, και τις παρεμβολές των μηνών και των ετών, και τις περιστροφές του ήλιου και της σελήνης».

Πέρα όμως από τη χρονολογική παράμετρο, υπάρχει και εκείνη του κατάλληλου καιρού, για τον οποίο κάνει λόγο εκτενώς ο σοφός Εκκλησιαστής στην χαρακτηριστική περικοπή του 3/γ κεφαλαίου, όπου παρατηρεί και συνάμα διδάσκει: «Χρόνος είναι εις πάντα, και καιρός[2] παντί πράγματι υπό τον ουρανόν. Καιρός του γεννάσθαι και καιρός του αποθνήσκειν· καιρός του φυτεύειν και καιρός του εκριζόνειν το πεφυτευμένον· καιρός του αποκτείνειν και καιρός του ιατρεύειν· καιρός του καταστρέφειν και καιρός του οικοδομείν· καιρός του κλαίειν και καιρός του γελάν· καιρός του πενθείν και καιρός του χορεύειν· καιρός του διασκορπίζειν λίθους και καιρός του συνάγειν λίθους· καιρός του εναγκαλίζεσθαι και καιρός του απομακρύνεσθαι από του εναγκαλισμού· καιρός του αποκτήσαι και καιρός του απολέσαι· καιρός του φυλάττειν και καιρός του ρίπτειν· καιρός του σχίζειν και καιρός του ράπτειν· καιρός του σιγάν και καιρός του λαλείν· καιρός του αγαπήσαι και καιρός του μισήσαι· καιρός πολέμου και καιρός ειρήνης» (Εκκλ. 3/γ/1-8).

Σε όλες τις κύριες γλώσσες η έννοια του καιρού καλύπτει τρεις σημαντικές πτυχές: (α) το κλίμα, (β) το μέλλον και (γ) την πρόβλεψη των εσχάτων. Έτσι ας προσεγγίσουμε κι εμείς το αντικείμενο της μελέτης μας.

(α) ΚΛΙΜΑ

Οι κατάλληλες περίοδοι (καιροί) είχαν πάντοτε μεγάλη σημασία για τη γεωργία και τις διάφορες εργασίες της. Στη Βίβλο υπάρχουν σχετικές αναφορές όπως: «καιρός θερισμού», «καιροί καρποφόροι» (Ματθ. 13/ιγ/30, Πράξ. 14/ιδ/17, Ματθ. 21/κα/41). Ο Κύριος χρησιμοποίησε αυτή τη σημασία της λέξης στην Παραβολή των Ζιζανίων όταν είπε: «Αφήσατε να συναυξάνωσιν αμφότερα μέχρι του θερισμού, και εν τω καιρώ του θερισμού θέλω ειπεί προς τους θεριστάς…» (Ματθ. 13/ιγ/30).

Ανθρώπους που ανέκαθεν οι λαοί αναγνώριζαν ως αρκετά παρατηρητικούς ώστε να μπορούν να πουν αν μία χρονική στιγμή ήταν κατάλληλη για να γίνει κάτι, τους ονόμαζαν «καιροσκόπους» (με την καλή έννοια του όρου)[3]. Αυτή τη διάκριση προφανώς είχε υπόψη Του ο Κύριος όταν είπε στους Ιουδαίους: «Όταν γείνη εσπέρα, λέγετε· Καλωσύνη· διότι κοκκινίζει ο ουρανός· και το πρωί· Σήμερον χειμών· διότι κοκκινίζει σκυθρωπάζων ο ουρανός. Υποκριταί, το μεν πρόσωπον του ουρανού εξεύρετε να διακρίνητε, τα δε σημεία των καιρών[4] δεν δύνασθε;» (Ματθ. 16/ις/2). Με τον τρόπο αυτό αναγνώρισε τη χρησιμότητα της παρατήρησης των καιρικών συνθηκών, αν και κυρίως ήθελε να ελέγξει την απροθυμία τους να προσέξουν όσα συνέβαιναν εμπρός τους στο πρόσωπο και το έργο του Μεσσία.

(β) ΜΕΛΛΟΝΤΟΛΟΓΙΑ

Όπως συμβαίνει με όλα τα καλά πράγματα σ’ αυτό τον κόσμο, έτσι και η προηγούμενη καλή χρήση της παρατήρησης των καιρών έγινε αντικείμενο “θρησκευτικής” εκμετάλλευσης από τον Διάβολο, που χρησιμοποιώντας επιτήδεια άτομα σιγά-σιγά μετέτρεψε την απλή παρατήρηση του κλίματος σε πρόβλεψη του μέλλοντος με τους μάντεις, οιωνοσκόπους κ.λπ. Για το λόγο αυτό ο Θεός απαγόρευσε εντελώς την παρουσία τέτοιων ατόμων στο λαό Του διατάζοντας: «Δεν θέλει ευρεθή εις σε ουδείς διαπερνών τον υιόν αυτού ή την θυγατέρα αυτού διά του πυρός, ή μαντευόμενος μαντείαν ή προγνώστης των καιρών[5] ή οιωνοσκόπος ή μάγος, ή γόης ή ανταποκριτής δαιμονίων ή τερατοσκόπος ή νεκρόμαντις» (Δευτ. 18/ιη/14). 

Ο Κύριος ήταν και είναι απολύτως αντίθετος με κάθε μορφή πρόγνωσης του μέλλοντος επειδή δεν υπάρχει καμία αξία σ’ αυτές και, αφετέρου, πάντα γίνεται με άμεση ή έμμεση επίκληση δαιμονικών ή μαγικών δυνάμεων. Γι’ αυτό προκαλεί όσους ισχυρίζονται ότι μπορούν να προβλέψουν το μέλλον: «Ας πλησιάσωσι και ας δείξωσιν εις ημάς τι θέλει συμβή· ας αναγγείλωσι τα πρότερα, τι ήσαν, διά να στοχασθώμεν αυτά και να γνωρίσωμεν τα έσχατα αυτών· ή ας αναγγείλωσι προς ημάς τα μέλλοντα» (Ησ. 41/μα/22). Παρουσιάστε μας τι θα συμβεί –αυτό που θα έρθει– επειδή κανένας άλλος εκτός από τον Θεό δε μπορεί να προβλέψει με βεβαιότητα πράγματα μελλοντικά. Όλα όσα προέρχονται από άλλες πηγές εκτός από τους προφήτες του Θεού, είναι υποθέσεις, διφορούμενα και απάτες, όπως όλοι οι χρησμοί των ειδωλολατρών. Γι’ αυτό και παρακάτω υπογραμμίζει: «Τις ανήγγειλε ταύτα απ' αρχής, διά να γνωρίσωμεν; και προ του καιρού, διά να είπωμεν, αυτός είναι ο δίκαιος; Αλλ' ουδείς ο αναγγέλλων· αλλ' ουδείς ο διακηρύττων· αλλ' ουδείς ο ακούων τους λόγους σας» (Ησ. 41/μα/26).

Μάλιστα ο Κύριος ειρωνεύεται τους κατοίκους της Ιερουσαλήμ, όταν λέει μέσω του Ησαΐα: «Στήθι τώρα με τας γοητείας σου και με το πλήθος των μαγειών σου, εις τας οποίας ηγωνίσθης εκ νεότητός σου· αν δύνασαι να ωφεληθής, αν δύνασαι να υπερισχύσης. Απέκαμες εν τω πλήθει των βουλών σου. Ας σηκωθώσι τώρα οι ουρανοσκόποι, οι αστρολόγοι, οι μηνολόγοι προγνωστικοί, και ας σε σώσωσιν εκ των επερχομένων επί σε» (Ησ. 47/μζ/12-1).

Κανένας αληθινός χριστιανός, λοιπόν, δεν μπορεί ποτέ να περιφρονήσει τις εντολές και οδηγίες του Θεού, και να καταφεύγει σε όλα αυτά τα “κόλπα” ή μεθοδίες του Σατανά, (ωροσκόπια, μέντιουμ, καφετζούδες κ.λπ.). Αντίθετα οι πιστοί πάντοτε γνώριζαν και ομολογούσαν όπως ο Ψαλμωδός, «Εγώ επί σε, Κύριε, ήλπισα· είπα, συ είσαι ο Θεός μου. Εις τας χείρας σου είναι οι καιροί[2] μου» (Ψαλμ. 31/λα/14-15). Και όταν εδώ λέει «οι καιροί μου» βεβαίως δεν μιλάει για το κλίμα αλλά για όλες τις περιστάσεις της ζωής, παρούσες και μέλλουσες.

(γ) ΕΣΧΑΤΟΛΟΓΙΑ                          

Επειδή το άγνωστο μέλλον γεννά φόβους και ανασφάλεια, γι’ αυτό οι άνθρωποι πάντοτε ήθελαν να έχουν κάποιον τρόπο ή μέσο για να μπορούν να προβλέπουν αυτά που θα έρθουν και όπως είδαμε παραπάνω, επηρεασμένοι από την ειδωλολατρική θρησκεία οι λαοί –δυστυχώς και οι Ιουδαίοι– προσπαθούσαν έτσι να προσδιορίσουν το μέλλον με τους «καιρούς».

Στο λαό Ισραήλ δινόταν μεγάλη σημασία στις προφητείες –περισσότερο από το 50% της Παλαιάς Διαθήκης είναι προφητείες– και όσο οι χρόνοι απομακρύνονταν από τον τελευταίο προφήτη Μαλαχία, η αγωνία του λαού ήταν όλο και μεγαλύτερη αναφορικά με την εκπλήρωση «των γεγραμμένων», ενώ υπήρχαν πολλοί, όπως ο δίκαιος Συμεών, που πρόσμεναν «την παρηγορίαν του Ισραήλ» (Λουκ. 2/β/25).

Αλλά επίσης υπήρχαν και διάφοροι θρησκόληπτοι, που προσπαθούσαν με δήθεν “θείες αποκαλύψεις” να προσδιορίσουν την έλευση του Μεσσία. Το διάστημα εκείνο αναπτύχθηκε σημαντικά “αποκαλυπτική” φιλολογία με απόκρυφα βιβλία που σε μεγάλη έκταση ασχολούνταν με τον “Ερχόμενο Μεσσία”. Σχετικά κείμενα έχουν βρεθεί και στην κοινότητα του Κουμράν (Χειρόγραφα Νεκράς Θαλάσσης) κυρίως ερμηνεύοντας την περικοπή των 70 Εβδομάδων του Δανιήλ. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα πολλοί να ακολουθήσουν διάφορους δήθεν “μεσσίες”, όπως π.χ. τον Θευδά που ανέφερε ο Γαμαλιήλ (Πράξ. 5/ε/6).

Με κάποιο τρόπο όμως όλη αυτή η διαδικασία εξυπηρέτησε και τους σκοπούς του Θεού, επειδή ενίσχυσαν την προσδοκία ότι πλησίαζε ο καιρός για τη φανέρωσή του Μεσσία και πολλοί από τον λαό ήταν ήδη προετοιμασμένοι όταν ακούστηκε το μήνυμα του Βαπτιστή Ιωάννη, «Μετανοείτε· διότι επλησίασεν η βασιλεία των ουρανών» και στη συνέχεια το αντίστοιχο του Χριστού, «Επληρώθη ο καιρός και επλησίασεν η βασιλεία του Θεού· μετανοείτε και πιστεύετε εις το ευαγγέλιον» (Ματθ. 3/γ/2, Μάρκ. 1/α/15).

Επηρεασμένοι από παρόμοια νοοτροπία οι μαθητές πλησίασαν ιδιαιτέρως στον Χριστό ενώ καθόταν στο όρος των Ελαιών και Τον ρώτησαν: «Ειπέ προς ημάς πότε θέλουσι γείνει ταύτα, και τι το σημείον της παρουσίας σου και της συντελείας του αιώνος;» (Ματθ. 24/κδ/). Πριν από λίγο τους είχε μιλήσει για καταστροφές και ανώμαλες καταστάσεις, όμως άλλη φορά τους υποσχέθηκε την επικράτηση της Βασιλείας Του πάνω στον κόσμο. Πότε όλα αυτά θα γίνονταν και, το κυριότερο, πόσο άμεσα τους αφορούσαν; Το ίδιο και εβδομάδες αργότερα, λίγο πριν από την Ανάληψη του Κυρίου, πάλι πρόβαλαν την απορία που τους έτρωγε: «Κύριε, τάχα εν τω καιρώ τούτω αποκαθιστάνεις την βασιλείαν εις τον Ισραήλ;» (Πράξ. 1/α/6-7).

Όμως ο Κύριος δεν τους απάντησε με τον τρόπο που εκείνοι –και εκατομμύρια μεταγενέστεροι– θα περίμεναν. Η απάντησή Του όχι μόνο δεν ήταν διαφωτιστική αλλά ήταν και απαγορευτική: «Δεν ανήκει εις εσάς να γνωρίζητε τους χρόνους ή τους καιρούς, τους οποίους ο Πατήρ έθεσεν εν τη ιδία αυτού εξουσία» (Πράξ. 1/α/7). Με άλλα λόγια ο Κύριος απαγόρευσε εντελώς την παρατήρηση των «καιρών» ως βάση μελλοντολογίας, όπως άλλωστε το έκανε πάντοτε – και στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη, και στον Ισραήλ αλλά και στην Εκκλησία!

Αυτή η πανανθρώπινη λαχτάρα –για τούτο και σαρκική–, δυστυχώς, εξακολουθεί να υπάρχει σε πολλούς μέχρι σήμερα σε διάφορα δόγματα αλλά και θρησκεύματα, με όποιο τρόπο τον καταλαβαίνει ο καθένας τους. [Για παράδειγμα οι Ιουδαίοι περιμένουν ακόμη έναν άλλο Μεσσία, κάποιοι Μουσουλμάνοι περιμένουν έναν Imam Madhi κ.ο.κ.].

Στην εποχή μας

Πολλοί άφρονες «χριστιανοί», αγνοώντας τα ξεκάθαρα λόγια του Χριστού, προσπάθησαν ανά τους αιώνες να υπολογίσουν και αρκετοί –σημαντικοί και ασήμαντοι– σηκώθηκαν διακηρύσσονταν ότι σ’ αυτούς έχει γίνει εξαίρεση, και μπόρεσαν να διαρρήξουν το «απόρρητο» του Θεού και να προσδιορίσουν χρονολογίες και περιόδους, χρησιμοποιώντας ακόμη και σκοτεινές πηγές, όπως τα γραπτά του Νοστράδαμου ή πιο πρόσφατα το Ημερολόγιο των Μάγια κ.λπ., και βέβαια οι χριστιανοί περιμένουν τη Β~ έλευση του Χριστού.

Συχνά αναφερθήκαμε στο περιοδικό αυτό σε παρόμοια γεγονότα –ακόμη και στο προηγούμενο τεύχος–, σημειώνοντας τέτοιους παραπλανημένους, που όχι μόνο παρέσυραν αλλά και, δυστυχώς, εξακολουθούν να παρασύρουν αφελείς ή ενθουσιώδεις οπαδούς σε νοσηρές διδασκαλίες και ολισθηρούς δρόμους.

Ιδιαίτερα όμως υπογραμμίζουμε και καταγγέλλουμε το φαινόμενο εκείνων που –ύστερα από επανειλημμένες αποτυχίες προσδιορισμού χρονολογιών, ιδιαίτερα στους δύο προηγούμενους αιώνες– αποφεύγουν πλέον να ορίζουν συγκεκριμένες ημερομηνίες, όμως δεν παύουν να ορίζουν ΚΑΙΡΟΥΣ, νομίζοντας ότι έτσι ξεφεύγουν από την απαγόρευση του Χριστού, να μην ασχολούνται με τέτοιες νοσηρές απασχολήσεις. Όμως ο Χριστός δεν μίλησε μόνο για ΧΡΟΝΟΥΣ αλλά επίσης και για ΚΑΙΡΟΥΣ. Συνεπώς ούτε το πρώτο ούτε το δεύτερο ανήκει στους ανθρώπους. Και αν μάλιστα δεν ανήκε σε πρόσωπα σημαντικά, όπως ήταν οι ίδιοι οι Απόστολοι, πόσο λιγότερο θα μπορούσε να ανήκει στον κάθε τυχάρπαστο ή μωροφιλόδοξο “χριστιανό”. |

---

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Σωστότερα αποδίδει την έννοια η ΝΔΜ ως «σημάδια για τις εποχές», ο δε Gesenius προτείνει «σημάδια εποχών».

2. Σε όλη αυτή την περικοπή η λέξη που επαναλαμβάνεται στο εβραϊκό είναι eth που ο Gesenius ερμηνεύει «κατάλληλος χρόνος ή ευκαιρία, όπως [η ελληνική λέξη] `καιρός`».

3. Σήμερα η λέξη «καιροσκόπος» έχει αποκτήσει διαφορετική σημασία, επειδή αναφέρεται στο άτομο που ψάχνει ευκαιρίες για να επιτύχει ιδιοτελείς σκοπούς, συνήθως σε βάρος των άλλων.

4. Με τη φράση «τα σημεία των καιρών» εδώ, ο Κύριος δεν αναφέρεται σε πράγματα μελλοντικά αλλά σε γεγονότα που έβλεπαν να πραγματοποιούνται εμπρός στα μάτια τους, δηλαδή το δικό Του έργο και διδαχή.

5. Η έκφραση «προγνώστης των καιρών» εδώ δεν αναφέρεται στους σύγχρονους ή παλαιότερους μετεωρολόγους. Η λέξη στα εβραϊκά είναι anan, που κυριολεκτικά σημαίνει σύννεφο και μάλλον σύννεφο καταιγίδας. Αυτοί ίσως προσπαθούσαν να προβλέψουν το μέλλον παρακολουθώντας τα σχήματα των νεφών. Στο άρθρο «Μαγεία και Μαντική» του Α. Λεντάκη στο περιοδικό «Αρχαιολογία», στην επαγωγική μαντική κατατάσσεται και η «νεφομαντεία» όπου ακριβώς παρακολουθούνται και ερμηνεύονται τα σχήματα των νεφών. .

Η μετάφραση των Ο~ στο Δευτ. 18/ιη/10 χρησιμοποιεί τον όρο «κληδονιζομένοι», λέξη που υπάρχει από την εποχή του Ομήρου και παραπέμπει στον μαντικό «κλήδονα», όπως ονομαζόταν ο προγνωστικός ήχος και κατ’ επέκταση το άκουσμα προφητείας, ο συνδυασμός τυχαίων και ασυνάρτητων λέξεων ή πράξεων κατά τη διάρκεια μαντικής τελετής, στον οποίο αποδιδόταν προφητική σημασία.

Σήμερα «κλήδονας» ονομάζεται μια άλλη λαϊκή μαντική διαδικασία μέσω της οποίας κοπέλες στα χωριά μαντεύουν τον άντρα που θα πάρουν. Προσοχή όμως επειδή η λέξη «κλήδων» [με ήτα] δεν έχει σχέση με την ομόηχη «κλύδων» [με ύψιλον], που σημαίνει θαλασσοταραχή, τρικυμία (π.χ. «έγεινε κλύδων μέγας εν τη θαλάσση και το πλοίον εκινδύνευε να συντριφθή» – Ιωνάς 1/α/4). |