???

Ανάμεσα σε δύο λαούς / πολιτισμούς

Σκεφτόμαστε ελληνικά ή εβραϊκά;

Όταν ζητήσεις από μια ομάδα ανθρώπων, να περιγράψουν ένα μπουκάλι με νερό, οι περισσότεροι λένε: Είναι περίπου 15 εκατοστά σε ύψος, έχει ένα μπλε καπάκι, είναι διαφανές κ.λπ. Αυτός ο τρόπος περιγραφής αφορά κυρίως με τι μοιάζει το μπουκάλι, ενδιαφέρεται κυρίως για τη μορφή και βασικά είναι χαρακτηριστικός της ελληνικής σκέψης.

Αντίθετα όσοι έχουν εβραϊκή προοπτική, είναι πιθανότερο να αναφερθούν περισσότερο στη λειτουργία ή το σκοπό του αντικειμένου και να περιγράψουν αυτό ακριβώς. Η απάντησή τους συνεπώς θα ήταν μάλλον: Είναι ένα δοχείο για τη μεταφορά νερού.

Γεννημένος και μεγαλωμένος σε μία δυτική χώρα, ποτέ δεν είχα σκεφτεί ότι μπορεί να σκέφτομαι ελληνικά ή εβραϊκά. Διάβαζα την Αγία Γραφή χωρίς να καταλαβαίνω τις αρχικές σκέψεις των συγγραφέων οι οποίοι ήταν Ιουδαίοι που ζούσαν μέσα σε βιβλική κουλτούρα. Τελικά διαπίστωσα ότι ο δυτικός πολιτισμός μου είχε περισσότερη ελληνική ή ελληνιστική σκέψη, και ότι υπάρχουν διαφορές μεταξύ της ελληνικής και εβραϊκής χροιάς σε κάθε τομέα της ζωής:

Θρησκεία

Η εβραϊκή σκέψη εν γένει είναι θεοκεντρική και πάντα μονοθεϊστική. Η βασική θρησκευτική δήλωση των Ιουδαίων είναι: «Άκουε, Ισραήλ· Κύριος ο Θεός ημών είναι εις Κύριος» (Δευτ. 6/ς/4). Για ένα στοχαστή Εβραίο, ο Θεός είναι στο κέντρο όλης της ζωής. Οι Έλληνες, από την άλλη πλευρά, λάτρευαν ένα πάνθεον θεών και θεωρούσαν τον άνθρωπο ως το κέντρο της ζωής. Αυτό το βλέπουμε σε όλες τις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες. Ο ανθρωπισμός είναι μια φιλοσοφία που απλώς ανυψώνει αυτή την ιδέα σε ένα υψηλότερο επίπεδο, εξαφανίζοντας κάθε ανάγκη για θεό ή θρησκεία.

Λατρεία

Η πνευματικότητα του Εβραίου εκφράζεται με μια ζωντανή σχέση με τον Θεό και την κοινότητα των τέκνων του Ιακώβ, αυτή ήταν πάντα η καρδιά της ιουδαϊκής λατρείας. Επίκεντρο της λατρείας τους έχουν τον Θεό, τον χαρακτήρα και τα αιώνια σχέδιά Του για τους εαυτούς τους.

Οι Χριστιανοί, ακόμη και όταν ψάλλουν τους ύμνους της λατρείας στις εκκλησίες, συχνά οι φράσεις των ύμνων τους είναι περισσότερο σχετικές με το τι ο Θεός κάνει για εμάς (εμείς είμαστε στο κέντρο). Ψάλλουν –Δώσε μας, –Χάρισέ μας, –Δώσε νίκη, –Θεράπευσε, –Δώσε θρίαμβο, –Σώσε ψυχές, –Δώσε μας δώρα... Δεν σκέπτονται θεοκεντρικά αλλά ανθρωποκεντρικά. Ιδιαίτερα αυτό είναι φανερό στις εκκλησίες που κηρύττουν το "ευαγγέλιο" της ευημερίας, τη θεία θεραπεία, τη νίκη απέναντι στους αντίπαλους...

Τέχνη

Επίσης οι Έλληνες ενδιαφέρονταν για την εξωτερική ομορφιά, την ευχαρίστηση, την απόλαυση, τον ηδονισμό, το γυμνό και τη σεξουαλικότητα. Αυτό το βλέπουμε σαφώς σε κάθε μορφή της ελληνικής τέχνης αλλά και της ευρωπαϊκής αναγέννησης που στηρίχτηκε κυρίως σ' αυτό το θεμέλιο. Οι εικονογραφήσεις και τα αγάλματα των μεγάλων καλλιτεχνών της Αναγέννησης, ακόμη και μέσα στους ναούς, είναι ενδεικτικά αυτής της αντίληψης. Μια ματιά στις παραστάσεις που κοσμούν την Καπέλα Σιστίνα (Cappella Sistina), το παρεκκλήσι της επίσημης κατοικίας του Πάπα στην πόλη του Βατικανού, και ιδιαίτερα την οροφή, –έργα μεγάλων καλλιτεχνών και κυρίως του Μιχαήλ Αγγέλου, ο ανδρισμός των οποίων αμφισβητείται– είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα ανθρωπιστικής επικέντρωσης, και συχνά κατηγορήθηκε, όχι άδικα, ως μάλλον χώρος λατρείας της γυμνής ανθρώπινης σάρκας παρά του ανωτάτου Όντος.

Ο Εβραίος αντίθετα δεν δίνει έμφαση στο εξωτερικό του ανθρώπου αλλά στο εσωτερικό. Είναι τούτος ο λόγος για τον οποίο οι Εβραίοι, αν και ζούσαν ανάμεσα σε έθνη που ήταν πλούσια σε καλλιτεχνική παραγωγή και παραστάσεις, οι ίδιοι ουδέποτε ανέπτυξαν καμία αισθητική τέχνη. Ο Ναός τους ήταν ένας σχεδόν άδειος χώρος, με ελάχιστα αντικείμενα που και αυτά ήταν μέσα στο σκοτάδι και την απομόνωση, αφού ούτε παράθυρα υπήρχαν ούτε κανείς έμπαινε στα Άγια των Αγίων εκτός από τον Αρχιερέα, κι αυτός μόνο μία φορά το χρόνο...

Καθαρότητα

Σύμφωνα με το Νόμο του Θεού, το ανθρώπινο σώμα έπρεπε να είναι καθαρό, άγιο, αμίαντο, λουσμένο με βαπτισμούς καθαρισμού. Εν γένει έχαιρε εκτίμησης και λάβαινε περιποίηση ως δώρο από τον Κύριο. Τέλος αντιμετωπιζόταν με σεβασμό και σεμνότητα, ως το όχημα μέσω του οποίου γινόταν η λατρεία του Θεού. Κανένας, απλός άνθρωπος ή ιερέας, δεν μπορούσε να πλησιάσει τον Θεό χωρίς προηγούμενα να λουστεί και να καθαριστεί τελετουργικά.

Παιδεία

Η ελληνική σκέψη είναι ικανοποιημένη αν ο άνθρωπος αποκτήσει γνώση για χάρη της γνώσης και γίνει επιστήμων. Αντίθετα η εβραϊκή σκέψη εκτιμά την εκπαίδευση αλλά μόνο ως εργαλείο που μας ικανώνει να υπηρετήσουμε πιο αποτελεσματικά τον Θεό και την κοινότητα. Πάνω από τη γνώση είναι η σοφία και πάνω από την ανθρώπινη σοφία είναι η σοφία που χαρίζει ο Θεός.

Επιτυχία

Ακόμα και το πώς βλέπουμε την επιτυχία αποκαλύπτει αν είμαστε επηρεασμένοι περισσότερο από την ελληνική ή την εβραϊκή σκέψη. Για τους Έλληνες διανοητές, η κοσμική επιτυχία ορίζεται από εξωτερικές αξίες, όπως η ομορφιά, η δύναμη, η ανώτερη εκπαίδευση, τα χρήματα και η δόξα. Θέτουν το ερώτημα: –Πώς θα με ωφελήσει αυτό; Αντίθετα οι Εβραίοι στοχαστές αναζητούν την επιτυχία στο δρόμο του Θεού, βάζοντας πρώτα τον Θεό, και κατανοούν ότι η πνευματική ανάπτυξη θα επηρεάσει κάθε τομέα της ζωής. Ενδιαφέρονται να ζήσουν τη ζωή με τους κανόνες του Θεού, καταλαβαίνοντας ότι αυτό είναι η αληθινή επιτυχία. Έτσι θέτουν το ερώτημα: –Έχω κάνει το θέλημα του Πατέρα; –Έχω προσκολληθεί στον Αγαπημένο μου;

Ήρωες–Πρότυπα

Αν σκεφτούμε ποιους ήρωες διαλέγει η σημερινή κοινωνία, θα καταλάβουμε καλύτερα. Αν οι ήρωές σας είναι μοντέλα, ηθοποιοί ή αθλητές, τότε προφανώς εξετάζετε τη ζωή με μια ελληνική νοοτροπία. Αν, ωστόσο, οι ήρωές σας είναι ο Ιωσήφ, ο Μωυσής, ο Δανιήλ, ο Ιησούς, ή ακόμη και κάποιος που επηρεάζει την κοινότητά του με ευσεβή ζωή και δράση, τότε μάλλον σκέφτεστε με εβραϊκή νοοτροπία.

Ως πιστοί, πρέπει να συμμορφωθούμε με τον τρόπο σκέψης του Θεού, που διαπερνά την Αγία Γραφή. Ας επικεντρώσουμε εκ νέου το μυαλό μας και ας διαβάζουμε τη Βίβλο προσέχοντας ώστε στο επίκεντρο της ζωής μας να είναι ο Θεός και όχι ο άνθρωπος. Κυρίως να μην είναι ο εαυτός μας! |


____________

* Κάποιες ιδέες είναι παρμένες από ένα άρθρο της Rebecca J. Brimmer, στο περιοδικό "Dispatch from Jerusalem", με τίτλο “Hebrew Thinking or Greek Thinking?”.