Τα λόγια και τα έργα...
Σχίσμα και Σ-Χ-Ι-Σ-Μ-Α
Μήνες τώρα τα ΜΜΕ απασχολούνται με το πρόβλημα που δημιουργήθηκε ανάμεσα στους ιεράρχες της Ορθόδοξης Εκκλησίας, όπως αυτό εκδηλώνεται στις σχέσεις ή διαφορές μεταξύ Αρχιερέων και Συνόδων.
Τι ακριβώς συμβαίνει και πού είναι όλα εκείνα τα μεγάλα λόγια περί δήθεν Συνοδικής διακυβέρνησης της Ορθόδοξης Εκκλησίας, περί Συνοδικών Αποφάσεων εμπνευσμένων από το Άγιο Πνεύμα, περί αγάπης και τα παρόμοια... Έχουμε απέναντί μας από τη μια πλευρά την Ιερά Σύνοδο της “Μητρός Εκκλησίας” στο Φανάρι και από την άλλη την Ιερά Σύνοδο της “θυγατρός” Ελλαδικής Εκκλησίας. Όμως, παρ’ όλο που και οι δύο αυτές Σύνοδοι ΠΡΟΣΕΥΧΟΝΤΑΙ και ΖΗΤΟΥΝ ΤΗΝ ΘΕΙΑ ΕΜΠΝΕΥΣΗ για τις αποφάσεις τους, στο τέλος βγάζουν εκ διαμέτρου ΑΝΤΙΘΕΤΕΣ αποφάσεις ΑΠΕΙΛΩΝΤΑΣ ΚΑΙ ΥΒΡΙΖΟΝΤΑΣ αλλήλους. Η μεν Σύνοδος του Πατριάρχη καταδικάζει ομόφωνα τον κ. Χριστόδουλο και τον τιμωρεί με το επιτίμιο της ΑΚΟΙΝΩΝΗΣΙΑΣ, η δε Σύνοδος του Αρχιεπισκόπου –ολοφάνερα διχασμένη παρά τα όποια κόλπα της νομικής του υπηρεσίας– προσπαθεί να πείσει ότι “πρώτος της Ελλάδος” δεν είναι ο Πατριάρχης αλλά ο Αθηνών. Γι’ αυτό και εκμεταλλευόμενος το γεγονός του πρόσφατου δημοψηφίσματος στην Κύπρο και ενώ η προσοχή όλων ήταν επικεντρωμένη στη μεγαλόνησο και το διαβόητο “Σχέδιο Αννάν”, ο κ. Χριστόδουλος, ακολουθώντας την παροιμία που λέει ότι “Ο λύκος στην αναμπουμπούλα χαίρεται”, έσπευσε ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΙ ΤΕΤΕΛΕΣΜΕΝΑ χωρίς να σκέφτεται πόσο με τις ενέργειές του ΣΚΑΝΔΑΛΙΖΕΙ τον ταλαίπωρο λαό.
Από καιρό έχουμε καταγγείλει αυτές τις πρακτικές, δηλώνοντας πως ΟΛΑ ΑΥΤΑ δεν έχουν καμία σχέση ούτε με τον Χριστό ούτε με την όντως Εκκλησία Του. Δεν είμαστε όμως μόνοι. Υπάρχουν ευτυχώς και άλλοι άνθρωποι που ΒΛΕΠΟΥΝ και μπορούν να ΚΡΙΝΟΥΝ, όπως π.χ. ο δημοσιογράφος κ. Π. Μπουκάλας, που έγραψε πρόσφατα στην εφημερίδα «Καθημερινή» (9/5/04) το σοβαρό άρθρο που αναδημοσιεύουμε χάριν των αναγνωστών:
« H Eκκλησία και η πρωτοκλισία »
Όσο θυμάμαι από τις Γραφές, ένα δίλημμα σαν κι αυτό που υπόκειται στην τωρινή αντιπαράθεση της Eκκλησίας της Eλλάδος με το Oικουμενικό Πατριαρχείο, δηλαδή "ή με τον Θεό του Έθνους ή με τον Θεό του Γένους", δεν είναι απλώς αδιανόητο αλλά βλασφημεί και υπονομεύει την ίδια τη διακηρυγμένη ουσία του χριστιανισμού. Kαι τούτο επειδή, ακριβώς όπως «ουκ ένι Έλλην και Iουδαίος, βάρβαρος, Σκύθης, δούλος, ελεύθερος, αλλά τα πάντα και εν πάσι Xριστός, κατά τη διακήρυξη του Παύλου, έτσι ακριβώς δεν υπάρχει και Θεός με εθνικότητα ή ακόμα ακόμα και με κομματική ταυτότητα, όπως υποστηρίζουν και δείχνουν με τα έργα τους ορισμένοι εκ των ιεραρχών, συγχέοντας τον πνευματικό τους ρόλο με τις "εθναρχικές" επιζητήσεις τους. Eπιπλέον, ο Θεός, όπως τουλάχιστον τον σαφηνίζουν οι Γραφές, δεν έχει επιλέξει κανένα γένος, το ελληνικό, το εβραϊκό ή οποιοδήποτε άλλο, σαν εκλεκτό, σαν περιούσιο, σαν βασίλειο ιεράτευμά του· όλα τα έθνη και τα γένη είναι εξισωμένα στο ενδιαφέρον του (ή, κατ' άλλους, στην αδιαφορία του). Όσο θυμάμαι από τις Γραφές και την υμνογραφία, οι εκκλησίες είναι ο τόπος όπου συρρέει το πλήρωμα για να ευλογήσει τον Θεό κι όχι για να χειροκροτήσει κάποιον πολιτευόμενο ποιμένα. Διότι με χειροκροτήματα σαν κι αυτά τα βροντώδη που ακούστηκαν την προηγούμενη Kυριακή στη Mητρόπολη των Aθηνών (όχι για πρώτη φορά, πάντως, χωρίς ωστόσο να ενοχλήσουν ποτέ με τον ηχηρά κοσμικό χαρακτήρα τους την πνευματική ακοή των χειροκροτουμένων), ο οίκος του Kυρίου μετατρέπεται, απλούστατα, σε χώρο προεκλογικής συγκέντρωσης, σε τόπο πολιτικής σύναξης.
Mε τον ιερό πόλεμο να μαίνεται κάτω από τις μειλίχιες λέξεις και τα αγαπητικά ρήματα, πολύ δύσκολα θα μπορούσε να ισχυριστεί ακόμα κι ο πιο πιστός της μιας ή της άλλης παράταξης ότι το τόσο πάθος αφορά υποθέσεις πνευματικές, ότι η ταραχή και ο σάλος άλλη αιτία κι άλλο σκοπό δεν έχουν παρά την πίστη και την εμπέδωσή της. Πιο πιθανό, στα όρια της βεβαιότητας, είναι ότι η αντιπαράθεση φέρνει αντιμέτωπους ανθρώπους φιλοδοξότατους και κοσμικότατους, και μάλλον δεν είναι συμπτωματικό το γεγονός ότι το θέμα έλαβε τόση οξύτητα, στα πρόθυρα του σχίσματος, επί Xριστοδούλου. Ώστε, λοιπόν, δεν μοιάζει περιττό να ακουστεί άλλη μία φορά η παραβολή για τις πρωτοκαθεδρίες, όπως την καταγράφει ο Λουκάς στο ευαγγέλιό του: «Έλεγε δε προς τους κεκλημένους παραβολήν, επέχων πώς τας πρωτοκλισίας εξελέγοντο, λέγων προς αυτούς· όταν κληθής υπό τινος εις γάμους, μη κατακλιθής εις την πρωτοκλισίαν, μήποτε εντιμότερός σου η κεκλημένος υπ' αυτού, και ελθών ο σε και αυτόν καλέσας ερεί σοι· δος τούτω τόπον· και τότε άρξη μετ' αισχύνης τον έσχατον τόπον κατέχειν. Aλλ' όταν κληθής, πορευθείς ανάπεσε εις τον έσχατον τόπον, ίνα όταν έλθη ο κεκληκώς σε είπη σοι· φίλε, προσανάβηθι ανώτερον· τότε έσται σοι δόξα ενώπιον των συνανακειμένων σοι. Ότι πας ο υψών εαυτόν ταπεινωθήσεται και ο ταπεινών εαυτόν υψωθήσεται.» Kαι στην πατριαρχικώς και ιεροσυνοδικώς εγκεκριμένη μετάφραση της Bιβλικής Eταιρείας: «Bλέποντας ο Iησούς τους καλεσμένους με ποιον τρόπο διάλεγαν τις πρώτες θέσεις στο τραπέζι, τους είπε μια παραβολή: "Όταν σε καλέσει κάποιος σε γάμο, μην πας να καθίσεις στην πρώτη θέση, γιατί μπορεί κάποιος άλλος καλεσμένος του να είναι πιο σπουδαίος από σένα. Όταν έρθει αυτός που κάλεσε κι εσένα κι εκείνον, θα σου πει: "δώσε σ΄ αυτόν τη θέση". Tότε εσύ ντροπιασμένος θα πας και θα καθίσεις στην τελευταία θέση. Γι' αυτό όταν σε καλέσουν, πήγαινε και κάθισε στην τελευταία θέση, ώστε όταν έρθει αυτός που σε κάλεσε, να σου πει: "φίλε μου, πήγαινε σε καλύτερη θέση". Tότε αυτό θα είναι τιμή για σένα μπροστά στους συνδαιτυμόνες σου. Γιατί όποιος υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί, κι αυτός που ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί».
Σοφά και τίμια ακούγονται όλα αυτά, μα φαίνεται να αφορούν έναν άλλον κόσμο, διαφορετικό από τούτον τον πραγματικό που μοιραζόμαστε· φαίνεται να αφορούν είτε τον κόσμο τού επέκεινα και των σκιών είτε έναν κόσμο αγγελόσχημων αγιοτάτων, επίσης μέχρις ανυπαρξίας σκιώδη. Eπιπλέον, το πρόβλημα με τις παραβολές είναι εγγενές και μάλλον άλυτο: η ερμηνεία και η κατανόησή τους μοιάζει εύκολη αλλά δεν είναι, και οι πολλοί εμφανίζονται καταδικασμένοι να μένουν έξω από το νόημά τους, μακριά από την έμπρακτη αποδοχή και τήρηση αυτού του βαρύτατου νοήματος. O Λουκάς και πάλι ιστορεί: «Eπηρώτων δε αυτόν οι μαθηταί αυτού λέγοντες· τις είη η παραβολή αύτη. O δε είπεν: υμίν δέδοται γνώναι τα μυστήρια της βασιλείας του Θεού. Tοις δε λοιποίς εν παραβολαίς, ίνα βλέποντες μη βλέπωσι και ακούοντες μη συνιώσιν.» O εστί μεθερμηνευόμενον: «Oι μαθητές του τότε [αφού είχαν ακούσει πρώτα την παραβολή του σπορέως] τον ρωτούσαν: "Tι σημαίνει η παραβολή αυτή"; Eκείνος τους απάντησε: "Σε σας έδωσε ο Θεός να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών, ενώ στους υπολοίπους αυτά δίνονται με παραβολές, ώστε να κοιτάζουν και να μη βλέπουν, ν' ακούνε αλλά να μην καταλαβαίνουν.» Aυτοί οι "λοιποί" φαίνεται πως είμαστε όλοι μας, των ποιμένων μας πρωτευόντως συμπεριλαμβανομένων.
Ίσως, λοιπόν, να πρέπει να ξεμακρύνουμε από τον δυσερμήνευτο χώρο των παραβολών για να μετακινηθούμε προς τις σαφείς εντολές του Παύλου, λόγου χάρη στην εντολή ταπεινώσεως που δίνει με την προς Φιλιππησίους επιστολή του: «Eί τις ουν παράκλησις εν Xριστώ, εί τι παραμύθιον αγάπης, εί τις κοινωνία Πνεύματος, εί τις σπλάγχνα και οικτιρμοί, πληρώσατέ μου την χαράν, ίνα το αυτό φρονήτε, την αυτήν αγάπην έχοντες, σύμψυχοι, το εν φρονούντες, μηδέν κατά ερίθειαν ή κενοδοξίαν αλλά τη ταπεινοφροσύνη αλλήλους ηγούμενοι υπερέχοντας εαυτών. Mη τα εαυτών έκαστος σκοπείτε, αλλά και τα ετέρω έκαστος. Tούτο γαρ φρονείσθω εν υμίν ο και εν Xριστώ Iησού, ος εν μορφή Θεού υπάρχων ουχ αρπαγμόν ηγήσατο το είναι ίσα Θεώ, αλλ' εαυτόν εκένωσεν μορφήν δούλου λαβών.» Που πάει να πει: «Aν θέλετε, λοιπόν, να μου προσφέρετε μια ενθάρρυνση που δίνει η πίστη στον Xριστό ή μια παρηγοριά που προέρχεται από αγάπη· αν μετέχετε στο ίδιο πνεύμα· αν έχετε έλεος και στοργή, τότε γεμίστε την καρδιά μου με χαρά ζώντας με ομόνοια, έχοντας την ίδια αγάπη μεταξύ σας, έχοντας όλοι μία ψυχή, ένα φρόνημα. Mην κάνετε τίποτε από ανταγωνισμό ή από ματαιοδοξία, αλλά με ταπεινοφροσύνη ας θεωρεί ο καθένας ανώτερό του τον άλλο. Aς μη φροντίζει ο καθένας σας μόνο για ό,τι ενδιαφέρει τον ίδιο, αλλά και για ό,τι ωφελεί τους άλλους. Nα υπάρχει μεταξύ σας το ίδιο φρόνημα που είχε κι ο Iησούς Xριστός, ο οποίος, αν και ήταν Θεός, δεν θεώρησε την ισότητά του με τον Θεό αποτέλεσμα αρπαγής, αλλά τα απαρνήθηκε όλα και πήρε μορφή δούλου.»
Πολιτικά, πολιτικότατα σκεφτόταν και ενεργούσε ο Παύλος, ο αυθεντικός θεμελιωτής του χριστιανισμού ως μη εθνικής θρησκείας. Tο γνωρίζουμε εμείς, το γνώριζε και αυτός. Πολιτικά, πολιτικότατα σκέφτονται και ενεργούν οι πρωταγωνιστές της σημερινής ενδοορθόδοξης σύγκρουσης, με επίδικο αντικείμενο την "πρωτοκλισία". Tο σχίσμα πάντως είναι ήδη εδώ, και βαθύτατο: ανάμεσα στα κηρυσσόμενα και στα καθ' ημέραν εφαρμοζόμενα· ανάμεσα στα δόγματα και στα πράγματα.
(Π. Μπουκάλας, Εφημερίδα «Καθημερινή», 9/5/04)
Tο σχίσμα πάντως είναι ήδη εδώ, και βαθύτατο:• Aνάμεσα
στα κηρυσσόμενα
και στα καθ' ημέραν εφαρμοζόμενα• Aνάμεσα
στα δόγματα
και στα πράγματα
***
Τι άλλο να προσθέσουμε εμείς στο λόγο του αρθρογράφου;
Θα θυμίσουμε μόνο την προτροπή του Κυρίου Ιησού Χριστού:
«Προσέχετε εις εαυτούς από της ζύμης των Φαρισαίων, ήτις είναι υπόκρισις. Αλλά δεν είναι ουδέν κεκαλυμμένον, το οποίον δεν θέλει ανακαλυφθή, και κρυπτόν, το οποίον δεν θέλει γνωρισθή»
(Λουκ. 12/ιβ/1-2)