«Και ην γεγραμμενον εβραϊστί, ελληνιστί, ρωμαϊστί»

Σ’ αυτές τις σελίδες παρουσιάζονται βιβλικές λέξεις και εκφράσεις, με ιδιαίτερη σημασία είτε στην πρωτότυπη γλώσσα τους ή όπως κατέληξαν σ’ εμάς.

Είναι χωρίς όριo η προσπάθεια των αρνητών να κατηγορήσουν τη Βίβλο. Συνήθως όμως οι περισσότερες κατηγορίες είναι απόρροια άγνοιας, ακόμη κι αν όσα λέγονται ή γράφονται προέρχονται από ειδικούς, όμως ειδικούς σε χώρους ξένους προς αυτήν.

Μια από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις είναι η γνώμη που έχει ο κόσμος για τη διήγηση της Γένεσης, όπου η γυναίκα αναφέρεται ότι έχει δημιουργηθεί ως «βοηθός» του άντρα της, επειδή οι περισσότεροι αντιλαμβάνονται ότι έτσι υποτιμάται η γυναίκα, αφού παρουσιάζεται ως κατώτερη και υποδεέστερη από τον άντρα, στον οποίο δήθεν θέλει να την υποτάξει η Βίβλος.

Έχουν όμως δίκιο οι κατακριτές; Είναι η βιβλική αναφορά υποτιμητική για τη γυναίκα; Στη συνέχεια θα φανεί ότι τα πράγματα είναι εντελώς διαφορετικά από αυτή την άποψη και μάλλον τιμητικά για τη γυναίκα.

Στη Γένεση μαθαίνουμε ότι ο Θεός δημιούργησε τα πάντα εκ του μηδενός. Είπε και έγιναν. Όμως, η κορωνίδα της Δημιουργίας παρουσιάστηκε την έκτη ημέρα, όταν ο Κύριος δημιούργησε τον άνθρωπο «κατ’ εικόνα Θεού».

Η πρώτη αναφορά στην πλάση του ανθρώπου γίνεται στη Γένεση (1/α/27), όπου μιλώντας γενικόλογα, περιγράφει ότι «άρσεν και θήλυ έπλασεν αυτούς», αλλά στο δεύτερο κεφάλαιο δίνονται περισσότερες λεπτομέρειες, όπως και η συγκεκριμένη διαδικασία με την οποία ο Αδάμ πλάστηκε από χώμα και του δόθηκε η πνοή της ζωής.

Στη συνέχεια, ο Θεός τοποθέτησε τον Αδάμ στον κήπο της Εδέμ και του ανέθεσε να ασχολείται με αυτόν και να τον φροντίζει, επειδή όμως δεν βρέθηκε κανένας βοηθός κατάλληλος για τον Αδάμ ανάμεσα στα άλλα δημιουργήματα, ο Κύριος έκρινε ότι δεν ήταν καλό για τον άνθρωπο να είναι μόνος και αποφάσισε να δημιουργήσει έναν βοηθό κατάλληλο γι' αυτόν. Τότε ο Θεός ύπνωσε τον Αδάμ και πήρε ένα από τα πλευρά του από το οποίο διαμόρφωσε την Εύα.

Όταν ο Αδάμ συνήλθε και είδε πλάι του αυτό τον «βοηθό», ξέσπασε σε ύμνο λέγοντας, «Τούτο είναι τώρα οστούν εκ των οστέων μου και σαρξ εκ της σαρκός μου· αύτη θέλει ονομασθή ανδρίς, διότι εκ του ανδρός αύτη ελήφθη».

Ας δούμε τα πράγματα με τη σειρά:

Αρχικά αξίζει να προσέξουμε ότι ο Αδάμ δεν ονόμασε το βοηθό του «γυναίκα», όπως συνήθως λέμε, αλλά «ανδρίδα», που είναι ο θηλυκός τύπος της λέξης «ανήρ». Εδώ η λέξη «ανήρ» δεν χρησιμοποιείται με την έννοια του αρσενικού φύλου αλλά με την έννοια γενικώς του ανθρώπου. Με άλλα λόγια θα λέγαμε ανήρ-ανδρίς=άνθρωπος–ανθρωπίνα [εβρ. ish, isha] (πρβλ. βουλευτής–βουλευτίνα, γιατρός–γιατρίνα, όπου η γιατρίνα δεν είναι κατώτερη από τον γιατρό κ.ο.κ.).

Παρ' όλο που στη σημερινή γλώσσα ο βοηθός συνήθως είναι συμπληρωματικός κάποιου (π.χ. καθηγητής–βοηθός καθηγητής, τεχνίτης–βοηθός τεχνίτης κ.ο.κ.) –και συνεπώς υποδεέστερός του– αυτό δεν συμβαίνει στη γλώσσα της Βίβλου, όπου η λέξη βοηθός, δεν είναι δηλωτική κατωτερότητας.

Στην έκφραση «Δεν είναι καλόν να ήναι ο άνθρωπος μόνος», η έννοια του «καλού» πρέπει να γίνει αντιληπτή μέσα  στο συμφραζόμενο. Στο πλαίσιο της δημιουργίας, στο οποίο οδηγούσε ο Θεός την ανθρωπότητα, για να είναι καρποφόρα και να πολλαπλασιαστεί, ο άντρας δε μπορούσε να ανταποκριθεί μόνος του, γι' αυτό η κατάστασή του δεν ήταν “καλή”.

Η φράση «όμοιον με αυτόν» στα εβραϊκά, στην κυριολεξία σημαίνει “ανάλογο με τον απέναντί του”. Μεταφράσεις που αποδίδουν π.χ. «κατάλληλο για», «που ταιριάζει με», «αντίστοιχο» και τα παρόμοια, πλησιάζουν την βασική ιδέα, αλλά μεταφράσεις που αποδίδουν τη φράση απλά ως «συνεργάτης» ή «σύντροφος» –αν και δεν είναι εντελώς ανακριβείς– ωστόσο δεν απεικονίζουν την απόχρωση της αντιστοιχίας ή/και καταλληλότητας.[*] Η μορφή και φύση του άνδρα ταιριάζει με εκείνη της γυναίκας, καθώς τον απεικονίζει και τον συμπληρώνει. Αντιστοιχούν ο ένας στον άλλο. Εν ολίγοις, αυτή η φράση δείχνει ότι η γυναίκα έχει όλα όσα ο Θεός είχε επενδύσει σε αυτήν.  

___________________

[ * ] Η απόδοση της ΝΔΜ της Βιβλικής Εταιρείας, όταν αποδίδει «έναν σύντροφο όμοιον μ’ αυτόν», σίγουρα δεν είναι η καλύτερη δυνατή, αφού η λέξη «σύντροφος» είναι τόσο γενική, που κάλλιστα θα μπορούσε να σημαίνει άτομο του ίδιου φύλου, ένα ζώο ή ακόμη και ένα βιβλίο... περιορίζοντας κατά πολύ το περιεχόμενο της λέξης ezer.

Στη Βίβλο η λέξη βοηθός είναι μετάφραση της εβραϊκής λέξης ezer. Η λέξη αυτή με κανένα τρόπο δεν υπονοεί κάποιον κατώτερο ρόλο, ιδιαίτερα μάλιστα όταν έτσι ακριβώς συχνά περιγράφεται ως «βοηθός» και ο ίδιος ο Θεός – Αυτός που κάνει για μας όσα εμείς δε μπορούμε να κάνουμε για τον εαυτό μας^ Αυτός που ικανοποιεί τις ανάγκες μας.

Στο συμφραζόμενο της Γένεσης η λέξη φαίνεται να εκφράζει την ιδέα ενός “αναγκαίου συντρόφου”. Η γυναίκα θα παρείχε στο σχέδιο της δημιουργίας ό,τι στερούνταν ο άνδρας και, εξυπακούεται, ο άνδρας θα παρείχε στη γυναίκα ό,τι στερούνταν εκείνη.

Η λέξη ezer χρησιμοποιείται πολλές φορές στην Παλαιά Διαθήκη, με τις έννοιες βοηθός, βοήθεια, βοηθώ. Αξίζει δε να σημειωθεί ότι σε πάρα πολλές περιπτώσεις, το ezer αφορά θεία βοήθεια. Οι Ψαλμοί 121 και 124 είναι καλά παραδείγματα αυτής της χρήσης.

Ο Ψαλμός 121 αρχίζει με την ερώτηση του Ψαλμωδού, «Πόθεν θέλει ελθεί η βοήθειά μου», και η απάντηση είναι ότι «η βοήθειά μου έρχεται από του Κυρίου του ποιήσαντος τον ουρανόν και την γην». Οι στίχοι που ακολουθούν περιγράφουν το πλάτος και βάθος της αιώνιας φροντίδας του Κυρίου.

Ο Ψαλμός 124 καλεί το λαό Ισραήλ να προσφέρει έπαινο στον Κύριο για την απελευθέρωση από φοβερούς και ισχυρούς εχθρούς. Κάνει σαφές ότι η καταστροφή του Ισραήλ ήταν βεβαία χωρίς την επέμβαση του Κυρίου και κλείνοντας βεβαιώνει, «Η βοήθεια ημών είναι εν τω ονόματι του Κυρίου, του ποιήσαντος τον ουρανόν και την γην».

Σε συμφωνία με τα παραπάνω, ας θυμηθούμε ότι ο Μωυσής ονόμασε τον δεύτερο γιο του Ελιέζερ, επειδή, όπως είπε, «ο Θεός του πατρός μου εστάθη βοηθός μου και με έσωσεν εκ της μαχαίρας του Φαραώ» (Έξοδ. 18/ιη/4). [Βλέπε πλαίσιο]


ΚΥΡΙΑ ΟΝΟΜΑΤΑ ΣΥΝΘΕΤΑ ΜΕ ΤΟ `ezer

Ελιέζερ

 Ο Θεός μου βοηθός

Αχιέζερ

 Ο αδελφός μου βοηθός

Αβί-εζέρ

 Ο πατέρας μου βοηθός

Έβεν-έζερ

 Λίθος βοηθού

Ιωεζέρ

 Ο Γιαχ βοηθός

Αζαρεήλ ή
Αζριήλ

 Ο Θεός βοηθός

Αζαρίας

 Ο Γιαχ βοηθός

 Αριθ.1/α/12, Ιησ. 17/ιζ/2, Α~ Σαμ. 7/ζ/12, Α~ Χρον. 12/ιβ/6, Α~ Χρον. 27/κζ/19, Α~ Βασ. 4/δ/2

Ο Ψαλμωδός εύχεται για τον πιστό άνθρωπο: «Να σοι εξαποστείλη βοήθειαν εκ του αγιαστηρίου και εκ της Σιών να σε υποστήριξη» (Ψαλμ. 20/κ/2). Αν έμελλε ο Θεός να στείλει ως βοήθεια π.χ. κάποιον άγγελο, θα μπορούσε ποτέ αυτός να χαρακτηριστεί κατώτερος από τον άνθρωπο; Με καμία έννοια, αφού εξ αρχής είναι γνωστό ότι ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο «ολίγον τι κατώτερον των αγγέλων» (Ψαλμ. 8/η/5).

Πολύ περισσότερο, δε θα μπορούσε να χαρακτηριστεί κατώτερος από τον άνθρωπο ο ίδιος ο Θεός. Μα οι ευσεβείς άνθρωποι της Παλαιάς Διαθήκης δεν αισθάνονταν ότι ταπείνωναν τον Θεό ή ασεβούσαν απέναντί Του, όταν Τον επικαλούνταν και Τον αποκαλούσαν «Βοηθό» τους, όπως π.χ. στον Ψαλμό 46/μς/1 που λέει: «Ο Θεός είναι καταφυγή ημών και δύναμις, βοήθεια ετοιμοτάτη εν ταις θλίψεσι».

Επιπλέον είναι ο ίδιος ο Θεός που χρησιμοποιεί τον ίδιο όρο για τον εαυτό Του στον προφήτη Ωσηέ, όταν λέει: «Απωλέσθης, Ισραήλ· πλην εν εμοί είναι η βοήθειά σου» (Ωσηέ 13/ιγ/9).

Αν λοιπόν, δεν είναι υποτιμητικό για τον ίδιο τον Θεό να ονομάζεται «βοηθός» του ανθρώπου, πώς μπορεί να είναι για τη γυναίκα; Γι’ αυτό ας είναι προσεκτικοί όσοι βιάζονται να εκφέρουν τους αφορισμούς τους! |

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΟΝ ΠΙΝΑΚΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΤΟΥ ΤΕΥΧΟΥΣ