«Και ην γεγραμμενον εβραϊστί, ελληνιστί, ρωμαϊστί»

Η λέξη «Αλληλούια» έχει περάσει στα διεθνή λεξιλόγια και, μαζί με το «Αμήν» χρησιμοποιείται από τους χριστιανούς όλων των χωρών. Επίσης χρησιμοποιείται και στην καθημερινή γλώσσα, όπως π.χ. στη φράση “Κοντός ψαλμός, Αλληλούια”... Ποια όμως είναι η αληθινή σημασία και η ορθή χρήση της; Σ’ αυτό το ερώτημα προσπαθεί να απαντήσει η παρούσα μελέτη.

Ως αρχικό κείμενο θα χρησιμοποιηθεί ο Ψαλμός 150/ρν, που είναι ο τελευταίος στο βιβλίο των Ψαλμών και ο οποίος ανοίγει και κλείνει με την λέξη «Αλληλούϊα».

«1 Αινείτε τον Κύριον ^[1]. Αινείτε τον Θεόν ^[2] εν τω αγιαστηρίω αυτού· αινείτε αυτόν ^[3] εν τω στερεώματι της δυνάμεως αυτού. 2 Αινείτε αυτόν ^[3] διά τα μεγαλεία αυτού· αινείτε αυτόν ^[3] κατά το πλήθος της μεγαλωσύνης αυτού. 3 Αινείτε αυτόν ^[3] εν ήχω σάλπιγγος· αινείτε αυτόν ^[3] εν ψαλτηρίω και κιθάρα. 4 Αινείτε αυτόν ^[3] εν τυμπάνω και χοροστασία· αινείτε αυτόν ^[3] εν χορδαίς και οργάνω. 5 Αινείτε αυτόν ^[3] εν κυμβάλοις ευήχοις· αινείτε αυτόν ^[3] εν κυμβάλοις αλαλαγμού. 6 Πάσα πνοή ας αινή τον Κύριον. Αλληλούια ^[1].»

Στην πραγματικότητα στο εβραϊκό κείμενο πρόκειται για μία φράση από δύο λέξεις, [αλλελού=αινείτε (επαινέστε, εγκωμιάστε, υψώστε τη φωνή για να εκφράσετε έναν δυνατό ήχο)] και [Γιαχ=Γιαχβέ, το κύριο όνομα του Θεού], και το νόημά της είναι «Αινείτε τον Γιαχβέ». Συνήθως αποδίδεται από τους μεταφραστές ως «Αινείτε τον Κύριον». Με άλλα λόγια είναι μια πρόσκληση προς το λαό για να συμμετέχει μαζί με τον ψαλμωδό σε δοξολογία του Θεού. Όπως έγραψε κάποιος, στη φράση αυτή υπάρχει η συντομότερη ομολογία της μοναδικότητας του αληθινού Θεού.

Στον Ψαλμό που εξετάζουμε σημειώνεται ότι, ενώ οι Εβδομήκοντα (Ο~) αφήνουν αμετάφραστη τη φράση και στις δύο περιπτώσεις, η Νεοελληνική Μετάφραση (Βάμβα) τη μεταφράζει μεν στο πρώτο χωρίο (Αινείτε τον Κύριον) αλλά την αφήνει αμετάφραστη στο έκτο χωρίο.(*)

[*] Η ΝΔΜ περιέργως παραθέτει ταυτόχρονα και τους δύο τύπους –αμετάφραστο και μεταφρασμένο– σε όλες τις περιπτώσεις εκτός από τα χωρία 104/ρδ/35 και 135/ρλε/3 όπου χρησιμοποιεί μόνο τη μετάφραση. Επίσης στην έκδοση με τα δευτεροκανονικά, στο βιβλίο του Τωβίτ (13/ιγ/18) αντί «αινείτε τον Κύριο», γράφει «τον Κύριο δοξάστε» που είναι περίπου το ίδιο αλλά τίποτα δεν δικαιολογεί τη διαφορά.

Στην Π.Δ. η λέξη «Αλληλούια» συναντιέται μόνο στο βιβλίο των Ψαλμών (για πρώτη φορά στον Ψαλμό 104:35) και εμφανίζεται συνολικά 24 φορές. Με εξαίρεση τον Ψαλμό 135/ρλε/3, βρίσκεται πάντα στην αρχή, το τέλος ή και στα δύο, στους Ψαλμούς 112/ριβ/1, 115/ ριε/18, 146/ρμς/1 και 10, 147/ρμζ/1 και 20, 148/ρμη/1 και 14, 149/ρμθ/1 και 9, 150/ρν/1 και 6. Επίσης στον Ψαλμό 106/ρς/48 υπάρχει αμέσως μετά το «Αμήν», οπότε οι Ο~ μεταφράζουν και τα δύο ως ένα επαναλαμβανόμενο «γένοιτο γένοιτο», δηλαδή σαν δύο «Αμήν». (Το ίδιο συμβαίνει και στην Αποκάλυψη 19/ιθ/4).

Στην Κ.Δ. το «Αλληλούια» υπάρχει μόνο τέσσερις φορές, όλες στο βιβλίο της Αποκάλυψης (19/ιθ/1-6), ως μία εξελληνισμένη λέξη, ακολουθώντας ωστόσο τους ίδιους κανόνες χρήσης όπως και στην Π.Δ.

«1 Και μετά ταύτα ήκουσα ως φωνήν μεγάλην όχλου πολλού εν τω ουρανώ, λέγοντος· ``Αλληλούϊα· η σωτηρία και η δόξα και η τιμή και η δύναμις ανήκουσιν εις Κύριον τον Θεόν ημών, 2 διότι αληθιναί και δίκαιαι είναι αι κρίσεις αυτού· διότι έκρινε την πόρνην την μεγάλην, ήτις έφθειρε την γην με την πορνείαν αυτής, και εξεδίκησεν εκ της χειρός αυτής το αίμα των δούλων αυτού.’’ 3 Και εκ δευτέρου είπον· ``Αλληλούϊα· και ο καπνός αυτής αναβαίνει εις τους αιώνας των αιώνων.’’ 4 Και έπεσον οι εικοσιτέσσαρες πρεσβύτεροι και τα τέσσαρα ζώα και προσεκύνησαν τον Θεόν τον καθήμενον επί του θρόνου λέγοντες· ``Αμήν, αλληλούϊα’’. 5 Και εξήλθεν εκ του θρόνου φωνή, λέγουσα· Αινείτε τον Θεόν ημών, πάντες οι δούλοι αυτού και οι φοβούμενοι αυτόν και οι μικροί και οι μεγάλοι. 6 Και ήκουσα ως φωνήν όχλου πολλού, και ως φωνήν υδάτων πολλών, και ως φωνήν βροντών ισχυρών, λεγόντων· ``Αλληλούϊα· διότι εβασίλευσε Κύριος ο Θεός ο παντοκράτωρ’’.»

Σημειώνεται ότι, αντίθετα από αυτό που έχει επικρατήσει στην υμνογραφία διαφόρων εκκλησιών και σε μερικά κλασικά μουσικά έργα με πιο γνωστό το ομώνυμο χωρικό από το ορατόριο του Χέντελ «Ο Μεσσίας», το «Αλληλούια» δεν βρίσκεται πουθενά στις Γραφές σε επανάληψη (δηλαδή δύο ή περισσότερες φορές μαζί). Είναι για τούτο άξιο απορίας πώς και γιατί αυτή η λέξη –που όπως είδαμε απευθύνεται στο λαό, στο εκκλησίασμα ή στα ουράνια όντα–, κατέληξε να χρησιμοποιείται ως επιφώνημα, που κάποιοι επαναλαμβάνουν αλλεπάλληλα και χωρίς νόημα στις προσευχές τους, σαν ένα είδος μαγικής λέξης. Αν τούτο δεν είναι “βαττολογία” (Ματθ. 6/ς/7), πώς αλλιώς θα μπορούσε να χαρακτηριστεί; |

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΟΝ ΠΙΝΑΚΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΤΟΥ ΤΕΥΧΟΥΣ

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ    9/2010

Στο περιοδικό «Χρονικά» του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου αναδημοσιεύθηκε από τη «Σύγχρονη Σκέψη» (13-7-03),άρθρο του Φιλόλογου και Θεολόγου κ. Αντ. Ελευθεριάδη, με θέμα «Από την υμνολογία στη λαογραφική εκδοχή». Στο άρθρο αυτό γίνεται αναφορά στις λέξεις «Αμήν» και «Αλληλούια», που επιβεβαιώνουν το άρθρο του «Τ», παράλληλα όμως προσθέτουν κάποια ενδιαφέροντα σημεία που αξίζει να προσεχθούν. Τα παραθέτουμε: Λαογραφικά, έχει προσεχθεί ότι η λέξη Αλληλούια είναι ο βραχύτερος ψαλμός και έτσι όταν θέλουμε να εκφραστούμε με ελάχιστα λόγια ή να επιζητήσουμε λακωνικότητα λέμε συνήθως: «Κοντός ψαλμός, αλληλούια!». Η ίδια λέξη λέγεται και για κάτι ακατάληπτο και ζαλιστικό. Για ένα μεθυσμένο, λέμε συνήθως ότι «είναι αλληλούια στο μεθύσι!». Η λέξη γίνεται και ρήμα «αλληλουίζω» με την έννοια του θορυβώ: «τα παιδιά μας αλληλούισαν, μας αλληλούισαν το κεφάλι». Ενδιαφέρον είναι να παρατηρήσουμε πως το ρήμα «αλληλουίζω», προφανώς από το Αλληλούια της νεκρώσιμης ακολουθίας, έχει λάβει την έννοια του ξεψυχάω: «αλληλούισε ο λύχνος του», δηλαδή δεν έχει λάδι πια το λυχνάρι του και πλησιάζει στο τέλος του! Αυτά που αναφέρονται στη δεύτερη παράγραφο, [[Η ίδια λέξη λέγεται και για κάτι ακατάληπτο και ζαλιστικό. Για ένα μεθυσμένο, λέμε συνήθως ότι «είναι αλληλούια στο μεθύσι!». Η λέξη γίνεται και ρήμα «αλληλουίζω» με την έννοια του θορυβώ: «τα παιδιά μας αλληλούισαν, μας αλληλούισαν το κεφάλι».]] αξίζει να τα προσέξουν ιδιαίτερα κάποιοι εκκλησιαστικοί κύκλοι που ΤΟ ΠΑΡΑΚΑΝΟΥΝ ΜΕ ΤΟ ΑΛΛΗΛΟΥΙΑ και το χρησιμοποιούν σαν κάποια "μαγική" λέξη για να φτιάχνουν ατμόσφαιρα...