Κάθε χρόνο
τέτοια εποχή γίνεται στο Όσλο της Νορβηγίας η ανακοίνωση των διάσημων
βραβείων Νόμπελ, ανάμεσα στα οποία είναι και εκείνο της ΕΙΡΗΝΗΣ. Παρακάτω
αναδημοσιεύουμε το τελευταίο μέρος από τον λόγο που εκφώνησε πριν ένα
χρόνο (10-12-2002), κατά την παραλαβή του βραβείου, ο τ. Πρόεδρος των
ΗΠΑ Τζίμι Κάρτερ. Χωρίς να είμαστε σύμφωνοι με όλη την πολιτεία του
μέσα και έξω από τον Λευκό Οίκο, οφείλουμε να ομολογήσουμε ότι στο λόγο
του αυτό υπάρχουν αρκετά σωστά σημεία, που καλά θα έκαναν να θυμούνται
εκείνοι που πιστεύουν ότι είναι οι «γνησιότεροι» των χριστιανών... (Όλες
οι υπογραμμίσεις είναι του «Τ»)
«(...) Στη διάρκεια των ετών μου στο
Λευκό Οίκο σκέφτηκα πολλές φορές μια νουθεσία που λάβαμε στο μικρό σχολείο
μας, στο Plains της Τζώρτζια, από μια αγαπημένη δασκάλα, τη Δεσποινίδα
Julia Coleman. Έλεγε συχνά: «Πρέπει να προσαρμοζόμαστε στους μεταβαλλόμενους
καιρούς, όμως να μένουμε σταθεροί σε αμετάβλητες αρχές».
Όταν ήμουν νεαρό αγόρι, αυτή η ίδια δασκάλα
με εισήγαγε επίσης στο μυθιστόρημα του Leo Tolstoy, «Πόλεμος και Ειρήνη».
Ερμήνευσε εκείνο το δυνατό αφήγημα ως υπενθύμιση ότι οι απλές ανθρώπινες
ιδιότητες της καλοσύνης και της αλήθειας μπορούν να υπερνικήσουν μεγάλη
δύναμη. Μας δίδαξε επίσης ότι ο άνθρωπος δεν παρασύρεται από την παλίρροια
του αναπόφευκτου, αλλά μπορεί να επηρεάσει ακόμη και τα μέγιστα ανθρώπινα
γεγονότα.
Αυτές οι αρχές έχουν αποδειχθεί αληθινές
στις ζωές πολλών ηρώων, τα ονόματα μερικών από τους οποίους ήταν ελάχιστα
γνωστά έξω από τις χώρες τους, έως ότου έλαβαν το βραβείο Νόμπελ (...).
Όλοι αυτοί μαζί με άλλους έχουν αποδείξει πως ακόμη και χωρίς κυβερνητική
δύναμη –και συχνά σε αντίθεση με αυτήν– ο άνθρωπος μπορεί να ενισχύσει
τα ανθρώπινα δικαιώματα και να κερδίσει την ειρήνη, ενεργά και αποτελεσματικά.
Το βραβείο Νόμπελ επίσης ενίσχυσε βαθιά
την παγκόσμια εμπνευστική επιρροή του Martin Luther King, Jr, του μεγαλύτερου
ηγέτη που γέννησε η ιδιαίτερη πατρίδα μου. (...)
Στα
σκαλοπάτια του μνημείου μας για τον Αβραάμ Λίνκολν, ο Δρ King είπε: «Έχω
ένα όνειρο, ότι στους κόκκινους λόφους της Τζώρτζια οι γιοι των πρώην
σκλάβων και οι γιοι των πρώην ιδιοκτητών τους θα είναι σε θέση να καθίσουν
μαζί σε ένα τραπέζι αδελφοσύνης».
Το μαστίγιο του ρατσισμού δεν έχει συντριφθεί,
ούτε στους κόκκινους λόφους της δικής μας χώρας ούτε σε όλο τον κόσμο.
Και όμως βλέπουμε όλο και συχνότερες εκδηλώσεις του ονείρου του για φυλετική
θεραπεία. (...) Δεν βρίσκομαι εδώ ως δημόσιος αξιωματούχος, αλλά ως πολίτης
ενός προβληματισμένου κόσμου που βρίσκει ελπίδα σε μια αυξανόμενη συναίνεση
ότι οι γενικά αποδεκτοί στόχοι της κοινωνίας είναι ειρήνη, ελευθερία,
ανθρώπινα δικαιώματα, περιβαλλοντική ποιότητα, ανακούφιση από τα βάσανα
και κυριαρχία του δικαίου.
Στις προηγούμενες δεκαετίες, η διεθνής
κοινότητα, συνήθως υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, έχει αγωνιστεί για
να οριστούν παγκόσμια πρότυπα που θα μπορούν να μας βοηθήσουν να επιτύχουμε
αυτούς τους ουσιαστικούς στόχους. Αυτά περιλαμβάνουν: κατάργηση των ναρκών
εδάφους και των χημικών όπλων^ τέλος στις δοκιμές, πολλαπλασιασμό και
επέκταση των πυρηνικών κεφαλών^ περιορισμό παγκόσμια της αύξηση της θερμοκρασίας
λόγω του φαινομένου του θερμοκηπίου^ απαγόρευση της ποινής του θανάτου,
τουλάχιστον για τα παιδιά^ και ένα διεθνές ποινικό δικαστήριο που θα αποτρέπει
και θα τιμωρεί τα εγκλήματα πολέμου και τη γενοκτονία. Οι συμφωνίες που
ήδη θεσπίστηκαν πρέπει να εφαρμοστούν πλήρως και άλλες πρέπει να ακολουθηθούν
επιθετικά.
Πρέπει επίσης να προσπαθήσουμε να διορθώσουμε
την αδικία των οικονομικών κυρώσεων που επιδιώκουν να τιμωρήσουν τους
διεφθαρμένους ηγέτες, όμως πάρα πολύ συχνά επιβάλλουν την τιμωρία σε εκείνους
που ήδη πάσχουν από την κατάχρηση.
Οι αμετάβλητες αρχές της ζωής προηγούνται
χρονικώς από τους σύγχρονους καιρούς. Λατρεύω τον Ιησού Χριστό, τον οποίο
εμείς οι Χριστιανοί θεωρούμε Άρχοντα της Ειρήνης. Αν και ήταν Εβραίος,
μας δίδαξε να ξεπεράσουμε τα θρησκευτικά σύνορα, για υπηρεσία και για
αγάπη. Εκείνος τα ξεπέρασε επανειλημμένα και αγκάλιασε Ρωμαίους κατακτητές,
άλλους Εθνικούς, ακόμη και τους περιφρονημένους Σαμαρείτες.
Παρά τις θεολογικές διαφορές, όλες οι μεγάλες
θρησκείες μοιράζονται τις κοινές υποχρεώσεις που καθορίζουν τις ιδανικές
κοσμικές σχέσεις μας. Είμαι πεπεισμένος ότι Χριστιανοί, Μουσουλμάνοι,
Βουδιστές, Ινδουιστές, Εβραίοι και άλλοι μπορούν να αγκαλιάσουν ο ένας
τον άλλον σε μια κοινή προσπάθεια να ελαφρύνουν τα ανθρώπινα βάσανα και
να υιοθετηθεί η ειρήνη.
Αλλά η παρούσα εποχή είναι ένας προκλητικός
και ενοχλητικός καιρός για εκείνους, οι ζωές των οποίων έχουν διαμορφωθεί
από θρησκευτική πίστη βασισμένη στην ανοχή της μιας προς την άλλη. Τα
γεγονότα μάς έχουν θυμίσει ότι ανελέητες και απάνθρωπες πράξεις μπορούν
να προέλθουν από διαστρεβλωμένες θρησκευτικές πεποιθήσεις, όπως είναι
οι επιθέσεις αυτοκτονίας που αφαιρούν τις ζωές αθώων ανθρώπων κάτω από
το ψεύτικο κάλυμμα του θελήματος του Θεού. Με φρικτή βιαιότητα, γείτονες
έχουν κατασφάξει γείτονες σε Ευρώπη, Ασία και Αφρική. (...)
Μόλις πιστέψουμε ότι οι αντίπαλοι μας
είναι έξω από το έλεος και τη χάρη του Θεού, οι ζωές τους χάνουν πια κάθε
αξία. Αρνούμαστε την προσωπική ευθύνη όταν φυτεύουμε νάρκες που μέρες
ή έτη αργότερα, πρόκειται να ακρωτηριάσουν ή να σκοτώσουν έναν ξένο σε
μας - συχνά ένα παιδί. Από μεγάλη απόσταση, στέλνουμε βόμβες ή βλήματα
με σχεδόν απόλυτη ατιμωρησία, και ποτέ δεν θέλουμε να ξέρουμε τον αριθμό
ή την ταυτότητα των θυμάτων.
Στην αρχή αυτής της νέας χιλιετίας κλήθηκα
να συζητήσω, εδώ στο Όσλο, τη μέγιστη πρόκληση που αντιμετωπίζει ο κόσμος.
Μεταξύ όλων των πιθανών επιλογών, κατέληξα ότι το σοβαρότερο και καθολικό
πρόβλημα είναι το χάσμα ανάπτυξης μεταξύ των πλουσιότερων και φτωχότερων
ανθρώπων στη γη. Οι πολίτες των δέκα πλουσιότερων χωρών είναι τώρα
εβδομήντα πέντε φορές πλουσιότεροι από εκείνους που ζουν στις δέκα φτωχότερες,
και η απόσταση αυξάνει κάθε χρόνο, όχι μόνο μεταξύ των εθνών αλλά και
μεταξύ των ατόμων. Τα αποτελέσματα αυτής της διαφοράς είναι οι πρωταρχικές
αιτίες για τα περισσότερα από τα παγκόσμια εκκρεμή προβλήματα, συμπεριλαμβανομένης
της πείνας, του αναλφαβητισμού, της περιβαλλοντικής υποβάθμισης, της βίαιης
σύγκρουσης και ασθενειών που θα μπορούσαν να προληφθούν. (...)
Αλλά τραγικά, στο βιομηχανοποιημένο
κόσμο υπάρχει φοβερή απουσία κατανόησης ή ανησυχίας για εκείνους που υφίστανται
ζωές απελπισίας και απόγνωσης. Δεν έχουμε αναλάβει ακόμα τη δέσμευση να
μοιραστούμε με άλλους ένα αξιόλογο μέρος του υπερβολικού πλούτου μας.
Αυτό είναι ένα βάρος που πρέπει να θελήσουμε να αναλάβουμε.
Κυρίες και κύριοι,
Ο πόλεμος μπορεί μερικές φορές να είναι
ένα απαραίτητο κακό. Όμως, ανεξάρτητα από το πόσο απαραίτητο, πάντα
είναι ένα κακό και ποτέ ένα αγαθό. Δεν θα μάθουμε πώς να ζήσουμε μαζί
ειρηνικά όταν σκοτώνουμε ο ένας τα παιδιά του άλλου.
Ο δεσμός της κοινής ανθρωπότητάς μας είναι
ισχυρότερος από την διαιρετικότητα των φόβων και των προκαταλήψεών μας.
Ο Θεός μάς δίνει την ικανότητα να επιλέξουμε. Μπορούμε να επιλέξουμε
να ανακουφίσουμε τους βασανισμένους. Μπορούμε να επιλέξουμε να εργαστούμε
μαζί για ειρήνη. Μπορούμε να κάνουμε αυτές τις αλλαγές - και πρέπει».
