ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΡΩΤΗΣΗ:

"Είναι αλήθεια ότι ο Χριστός έφαγε εβραϊκό Πάσχα (seder) στο Τελευταίο Δείπνο με τους μαθητές;"

ΑΠΑΝΤΗΣΗ:

Γενικά πιστεύεται ότι το Τελευταίο Δείπνο του Κυρίου έλαβε χώρα βράδυ Πέμπτης, ότι ο Χριστός πέθανε Παρασκευή και αναστήθηκε νωρίς την Κυριακή. Όμως, δεν συμφωνούν όλοι για τις ημερομηνίες που έλαβε χώρα το Τελευταίο Δείπνο και η σταύρωση, επειδή υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στις διηγήσεις από τη μία πλευρά των συνοπτικών Ευαγγελίων (Ματθαίος, Μάρκος και Λουκάς) και από την άλλη του Ιωάννη. Μάλιστα εξαιτίας αυτού κάποιοι έφτασαν ως το σημείο ν' αμφισβητήσουν τη γνησιότητά τους.

Οι συνοπτικοί δίνουν την εντύπωση ότι ο Χριστός με τους μαθητές Του έφαγε κανονικό Πάσχα. Για παράδειγμα μνημονεύουμε: "ητοίμασαν το πάσχα. Και ότε ήλθεν η ώρα, εκάθισεν εις την τράπεζαν, και οι δώδεκα απόστολοι μετΆ αυτού. Και είπε προς αυτούς, Πολύ επεθύμησα να φάγω το πάσχα τούτο με σας πρωτού να πάθω" (Λουκ. 22/κβ/13-15, πρβλ. Ματθ. 26/κς/17-19, Μάρκ. 14/ιδ/12 κ.λπ.). Επίσης γράφουν: "Την πρώτην των αζύμων" (Ματθ. 26/κς/17), "Τη πρώτη ημέρα των αζύμων, ότε εθυσίαζον το πάσχα" (Μάρκ. 14/ιδ/12) και "Ήλθε δε η ημέρα των αζύμων, καθΆ ην έπρεπε να θυσιάσωσι το πάσχα" (Λουκ. 22/κβ/7). Είναι όμως έτσι;

Υπενθυμίζεται ότι το ιουδαϊκό Πάσχα περιλάμβανε δύο μέρη: Το πρώτο ήταν η θυσία του πασχαλινού αμνού και σύμφωνα με το Νόμο του Θεού η ημέρα που σφαζόταν ο αμνός του Πάσχα ήταν η 14 Νισάν, "προς το εσπέρας" (Έξοδ. 12/ιβ/6,18, Λευ. 33/λγ/5, Αρ. 9/θ/3, 28 16, Ιεζ. 45/με/21). Το βράδυ της ίδιας μέρας (άρα στην αρχή της επόμενης, κατά το εβραϊκό ημερολόγιο) αυτό το αρνί το έτρωγαν μαζί με πικρά χόρτα και άζυμα. Το δεύτερο μέρος περιλάμβανε την Εορτή των Αζύμων, που διαρκούσε επτά μέρες κατά τις οποίες δεν έτρωγαν τίποτα με ζύμη. Η Εορτή των Αζύμων άρχιζε την ίδια ώρα που έτρωγαν το πασχαλινό αρνί (Έξοδ. 12/ιβ/18) και συνεπώς "η πρώτη των αζύμων" ήταν η 15 Νισάν (Αριθμ. 28/κη/17). Μετά την εγκατάσταση στην Παλαιστίνη, ο εορτασμός του Πάσχα γινόταν μόνο στην Ιερουσαλήμ, όπου έπρεπε να συναχθούν από όλο το Ισραήλ, και η θυσία δεν γινόταν πια από κάθε οικογένεια ξεχωριστά αλλά ο αμνός έπρεπε να σφαχτεί από τους Λευίτες και ύστερα οι οικογένειες τον έτρωγαν στο σπίτι που έμεναν ή φιλοξενούνταν (Δευτ. 16/ις/1-8, Β' Χρον. 30/λ/1-5). Αυτό συνεχίστηκε μέχρι την καταστροφή του ναού το 70 μ.Χ. (Ο Ιώσηπος αναφέρει πως το 65 μ.Χ. συγκεντρώθηκαν στην Ιερουσαλήμ γύρω στα τρία εκατομμύρια λαού).

Όμως ο Ιωάννης στο Ευαγγέλιό του βεβαιώνει σαφώς ότι 14 Νισάν ήταν η Παρασκευή της Σταύρωσης. Αυτό φαίνεται με πάρα πολλούς τρόπους, ανάμεσα στους οποίους ότι (α) το Τελευταίο Δείπνο έλαβε χώρα "προ της εορτής του Πάσχα" (Ιωάν. 13/ιγ/1), (β) οι μαθητές νόμιζαν ότι ο Ιούδας πήρε οδηγίες να αγοράσει τα πράγματα "ων χρείαν είχον εις την εορτήν" (Ιωάν. 13/ιγ/29), (γ) οι Ιουδαίοι δεν μπήκαν στο πραιτώριο, για να μη μιανθούν, "ίνα φάγωσιν το πάσχα" (Ιωάν 18/ιη/28/), (δ) όταν ο Πιλάτος παρουσίασε τον Ιησού στους Ιουδαίους ήταν μεσημέρι "παρασκευή του Πάσχα" (Ιωάν. 19/ιθ/14), (ε) εκείνη την Παρασκευή έγιναν πολλά που δε θα μπορούσαν να γίνουν σε ημέρα εορτής, όπως π.χ. η σύλληψη, δίκη, σταύρωση, αποκαθήλωση και ταφή του Χριστού, επίσης αγόρασαν το σάβανο και τ' αρώματα.

***

Ο Ιησούς Χριστός γιόρταζε το Πάσχα και όλες τις άλλες γιορτές του Κυρίου σύμφωνα με την τάξη ως πιστός τηρητής του Νόμου. Δεδομένου λοιπόν ότι όλα τα αρνιά θα θυσιάζονταν την επόμενη ημέρα, δεν ήταν δυνατόν να υπήρχε πασχαλινός αμνός στην προετοιμασία του Τελευταίου Δείπνου. Επίσης πουθενά δεν γίνεται λόγος για "άζυμα" αλλά λέγεται ότι ο Ιησούς "λαβών τον ΑΡΤΟΝ ευλόγησε, και κόψας έδιδεν εις αυτούς" (Λουκ. 24/κδ/30, Ματθ. 26/κς/26, Μάρκ. 14/ιδ/22, Α' Κορ. 11/ια/23-24). (Για το λόγο αυτό η Ορθόδοξη και άλλες εκκλησίες δεν χρησιμοποιούν "άζυμα" στην κοινωνία αλλά κανονικό ψωμί όπως γινόταν ανέκαθεν από όλους. Μόλις τον 9ο αιώνα η Ρωμαιοκαθολική εκκλησία εισήγαγε τη χρήση αζύμων -μια ακόμη αιτία για το σχίσμα-, η οποία μέσω των Λουθηρανών πέρασε και σε ορισμένους άλλους Διαμαρτυρόμενους).

Το θέμα έχει πολλές ακόμη λεπτομέρειες που δεν είναι δυνατόν να καλυφθούν στα όρια αυτής της απάντησης. Σύμφωνα με όλα αυτά όμως μπορεί να βγει το συμπέρασμα ότι ο Ιησούς και οι μαθητές Του δε μπορεί να έφαγαν την τελευταία εκείνη νύχτα πασχαλινό δείπνο σε λάθος χρόνο.

Η λύση στο πρόβλημα της φαινομενικής "ασυμφωνίας" των Ευαγγελιστών βρίσκεται στο γεγονός ότι οι συνοπτικοί χρησιμοποιούν τους όρους "Πάσχα" και "εορτή των αζύμων" περίπου ως συνώνυμους, χωρίς να δίνουν σημασία στις χρονολογικές λεπτομέρειες. Όπως ορθά παρατηρεί ο Κ. Ζαμπέλης στο βιβλίο του "Η Μεγάλη Εβδομάδα του Κυρίου Ιησού Χριστού", "οι Ευαγγελιστές δεν ενδιαφέρονται να δώσουν μια ακριβή ημερολογιακή καταγραφή των γεγονότων, αλλά μάλλον να προβάλλουν την ουσία και το μήνυμά τους όπως αυτό πλημμύριζε την καρδιά τους".

Η προσκόλληση και επιμονή σε τέτοια ζητήματα, το μόνο που καταφέρνει είναι να διαιρεί την Εκκλησία. Μνημονεύουμε από την ιστορία το ζήτημα των "τεσσαρεσκαιδεκατιτών", που αντιμετώπισε η Α' Οικουμενική Σύνοδος, αλλά και από τους σύγχρονους καιρούς αναφέρονται κάποιοι "Μεσσιανικοί Ιουδαίοι" που, ως άλλοι "ιουδαΐζοντες" προσπαθούν να επιβάλλουν στον χριστιανικό κόσμο τον εορτασμό του ιουδαϊκού Πάσχα και μάλιστα σύμφωνα με την σύγχρονη παράδοση των ισραηλιτών (sender).

Όλα αυτά είναι μια επιπλέον επιβεβαίωση της βιβλικής αλήθειας, ότι "το γράμμα θανατόνει, το δε πνεύμα ζωοποιεί".